Deze stichting gaat naar de rechter om jou geld op te leveren

De stichting stelt dat Klarna consumenten onvoldoende heeft gecontroleerd voordat zij gebruik konden maken van achteraf betalen. Daarnaast zouden klanten niet goed zijn geïnformeerd over de risico's van deze kredietvorm. Ook zouden er problemen zijn geweest rond retourzendingen, incassokosten, betwiste betalingen en zelfs het gebruik van de dienst door minderjarigen. SMC wil dat consumenten hun aankoopbedragen én bijkomende kosten, zoals herinneringskosten en incassokosten, terugkrijgen.

De timing van de claim is opvallend. Eerder dit jaar oordeelde klachteninstituut Kifid al dat Klarna in meerdere gevallen de regels voor consumentenkrediet had geschonden. Volgens de geschillencommissie had het bedrijf onder meer verplichte kredietwaardigheidstoetsen moeten uitvoeren voordat consumenten een aankoop konden doen. In die zaken werden de kredietovereenkomsten zelfs vernietigd.

Hoewel de naam misschien niet direct een belletje doet rinkelen, is Stichting Massaschade & Consument al enkele jaren actief in Nederland. De organisatie voert collectieve rechtszaken namens groepen consumenten en kleine ondernemers die volgens de stichting zijn benadeeld door grote bedrijven. Sinds de invoering van de Wet Afwikkeling Massaschade in Collectieve Actie, beter bekend als de WAMCA, is het eenvoudiger geworden om dergelijke claims gezamenlijk aan te spannen. Dat voorkomt dat duizenden consumenten afzonderlijk naar de rechter moeten stappen.

Het idee achter de stichting is simpel. Een individuele consument begint niet snel een rechtszaak over een paar tientjes of honderd euro schade. Voor een multinational is dat natuurlijk prettig. Door duizenden vergelijkbare klachten te bundelen ontstaat ineens een zaak waar bedrijven niet meer omheen kunnen. Volgens SMC draait het daarbij niet alleen om financiële compensatie, maar ook om het afdwingen van eerlijkere marktpraktijken.

De claim tegen Klarna staat zeker niet op zichzelf. SMC heeft inmiddels meerdere grote bedrijven op de korrel. Zo loopt er een procedure tegen Sony over de prijzen van digitale PlayStation-games. Volgens de stichting maakt Sony misbruik van zijn dominante positie door consumenten te veel te laten betalen voor games die uitsluitend via de PlayStation Store verkrijgbaar zijn. Meer dan 20.000 Nederlandse gamers hebben zich al bij die actie aangesloten.

Daarnaast voert de stichting procedures tegen onder meer Google, Airbnb, TikTok en ABN AMRO. In het geval van de bank draait het om ondernemers die volgens SMC jarenlang een te hoge rente hebben betaald. Die zaak loopt inmiddels in hoger beroep. Veel van deze procedures bevinden zich nog in een relatief vroeg stadium, waardoor definitieve uitspraken nog moeten volgen.

Het antwoord is: soms wel. Massaclaims duren vaak jaren en succes is zeker niet gegarandeerd. Toch zijn er steeds meer voorbeelden waarbij consumenten uiteindelijk gelijk krijgen of waarbij bedrijven besluiten een schikking te treffen om langdurige procedures te voorkomen.

Internationaal zijn de bekendste voorbeelden misschien wel de miljardenclaims tegen autofabrikanten na Dieselgate. Volkswagen betaalde in de Verenigde Staten uiteindelijk miljarden dollars aan compensatie nadat bleek dat software was gebruikt om uitstoottests te manipuleren. Ook in Europa werden later verschillende schikkingen getroffen.

Een ander bekend voorbeeld is de miljardenzaak tegen Meta, het moederbedrijf van Facebook, na het Cambridge Analytica-schandaal. In de Verenigde Staten stemde het bedrijf uiteindelijk in met een schikking van 725 miljoen dollar vanwege de manier waarop gebruikersgegevens werden verwerkt. Zulke zaken laten zien dat collectieve claims daadwerkelijk druk kunnen uitoefenen op grote technologiebedrijven.

Ook dichter bij huis groeit de invloed van collectieve procedures. Waar consumenten vroeger vaak met lege handen stonden omdat individuele claims te klein waren, ontstaat nu een juridisch middel waarmee duizenden gedupeerden gezamenlijk een vuist kunnen maken.