Vandaag 28 jaar geleden sinds laatste Elfstedentocht: wanneer horen we weer ''It giet oan?''

Dat is vandaag precies 28 jaar geleden, een recordlange periode zonder de legendarische Elfstedentocht. Sinds die winter van 1997 heeft Nederland alleen kunnen dromen van vrieskou, dikke ijsplaten en duizenden schaatsers die elkaar over de 200 kilometer lange route tussen de elf Friese steden proberen te evenaren.

De Elfstedentocht is veel meer dan een sportwedstrijd; het is een sociaal fenomeen dat de harten van jong en oud verwarmt tijdens koude winters. Toen het evenement nog gehouden werd, kwamen miljoenen Nederlanders samen langs de route, stonden familie en vrienden elkaar op te jutten bij Workum of Sneek, en keken miljoenen thuis voor de televisie naar elk glibberend moment met een fles Berenburg in de handen.

De tocht van 4 januari 1997 blijft tot op de dag van vandaag de laatste keer dat de Elfstedentocht officieel is verreden. Vorige keren dat de tocht plaatsvond waren onder andere in 1986 en 1985, maar sindsdien hebben de winters niet genoeg geboden om de natuurijsvoorwaarden te realiseren die nodig zijn voor deze epische rit.

Er was nog een moment in 2012 dat het er bijna van kwam: een serieuze koudegolf bracht dagenlange vorst, en de hoop was groot. Maar helaas kwam de dooi nét te vroeg en was het ijs niet overal dik genoeg, mede door sneeuw op het ijs die de groei remde. We kennen die bekende beelden nog wel van Erben Wennemars bij De Wereld Draait Door die emotioneel reageerde toen duidelijk werd dat de Tocht der Tochten niet plaats zou vinden.

Ondertussen blijft de organisatie van de tocht, de Koninklijke Vereniging De Friesche Elfsteden, elk jaar paraat staan. Al vanaf december werden inschrijvingen, logistiek, veiligheid en moderne technieken zoals transponders en apps weer bijgewerkt, zodat er “geen uur te verliezen” is mocht het ooit weer gaan vriezen.

Het goede nieuws: ja, in theorie kan het nog. Maar de realiteit is wat minder rooskleurig. Meteorologen en klimaatwetenschappers zijn er redelijk duidelijk over: de kans op langdurige, strenge winters in Nederland neemt af door de opwarming van de aarde.

Volgens recente berekeningen ligt de kans dat de natuur het juiste ijs creëert nog ergens rond de 3–8% per jaar, maar dat is een gemiddelde en er spelen factoren zoals sneeuwval en temperatuurvariaties die dit verder bemoeilijken.

Het KNMI en andere instituten hebben berekend dat de kans dat de winters genoeg kou leveren voor een echte Elfstedentocht nu ongeveer één keer in de 12 jaar is, veel lager dan vroeger, toen het eens in de vijf jaar kon voorkomen. Als de aarde blijft opwarmen volgens de huidige trends, kan dat in 2050 nog maar 1% per jaar worden, en aan het einde van deze eeuw zelfs bijna verwaarloosbaar.

Voor veel schaatsliefhebbers is de Elfstedentocht inmiddels een beetje als een uitgestorven diersoort, prachtig om over te fantaseren, maar niet meer mogelijk om hedendaags met eigen ogen te zien. Maar zolang er Friezen zijn die vertellen over hun tocht, jeugdig enthousiasme delen en de organisatie klaarstaat, blijft de hoop bij ons springlevend.