Mariëtte is Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Dat houdt in dat ze zich inzet voor een betere aanpak van deze problematiek en meer bewustwording in organisaties en de samenleving. Alles met als doel het voorkomen, signaleren en stoppen van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Hamer is heel duidelijk over haar aanpak: als je seksueel overschrijdend gedrag wilt aanpakken, moet je ook praten met de groep die het veroorzaakt. "We weten dat het merendeel van de daders man is. Toch praten we er bijna altijd met vrouwen over. Maar je moet dit juist met elkaar oplossen. Er zijn ontzettend veel mannen die dit gedrag ook afkeuren, en die groep moet een stem krijgen."

De manier waarop mannen over dit onderwerp denken, is de afgelopen jaren flink veranderd. Volgens Hamer is die bewustwording door verschillende fasen gegaan. In het begin zorgde de discussie vooral voor veel ongemak, irritatie en onzekerheid bij mannen: "In de eerste fase dacht iedereen: waar hebben we het eigenlijk over? Mannen zeiden al snel dat ze helemaal niks meer mochten, of dat ze geen complimentje meer mochten maken."

Na die eerste irritatie volgde er een periode waarin mannen vooral voorzichtig, en soms zelfs bang, werden. Er kwamen steeds meer heftige verhalen naar buiten. ''De angst om verkeerd begrepen of valselijk beschuldigd te worden, zat er bij sommigen diep in. Ze zeiden tegen mij: ik ga niet meer alleen met een vrouw in een kamer zitten, of ik ga niet meer met een vrouw in de lift."

Een belangrijk kantelpunt was de moord op de jonge Lisa afgelopen zomer. ''Het deed echt iets met mannen dat vrouwen zo massaal lieten blijken dat ze bang zijn op straat, in de nacht, en op zoveel andere plekken en momenten. Toen zijn bekende mannen, zoals Eric Corton, Défano Holwijn en Peter Pannekoek, zich expliciet gaan uitspreken. Zij zeiden: wij mannen moeten hier zelf iets aan doen. Dat heeft de hele boel in een stroomversnelling gebracht."

De wil om de boel te veranderen is er inmiddels dus wel bij de meeste mannen. Uit onderzoek van Ipsos I&O blijkt dat maar liefst 70 procent van de mannen vindt dat ze elkaar vaker moeten aanspreken op gedrag. Maar waarom gebeurt het in de praktijk dan nog zo weinig? Waarom houdt iedereen in de kleedkamer of de vriendengroep vaak zijn mond?

Hamer organiseerde een bijeenkomst in Den Haag met allerlei mannen die zich samen inzetten om seksueel grensoverschrijdend gedrag te voorkomen, de symbolische ‘groep van 100’. Tijdens de bijeenkomst lieten acteurs scènes zien met foute, seksistische opmerkingen. De kroeg vol mannen moest daarna discussiëren over hoe ze zouden ingrijpen. Daar kwam een pijnlijk, maar herkenbaar mechanisme naar boven: mannen accepteren in een groep vaak wel een 'valsspeler' (iemand die te ver gaat), maar niet een 'spelbreker' (degene die de valsspeler aanspreekt op zijn gedrag).

"Jonge gasten vinden het heel lastig om iets te zeggen als de hele groep stoer doet en geintjes maakt. Er is een enorme groepsdruk. Sommige jongens vertelden me dat ze zich door alle verhalen over straatintimidatie en aanranding soms diep schamen voor hun eigen sekse." Gelukkig ziet Hamer ook dat er langzaam iets positiefs groeit. Steeds meer vriendengroepen maken vooraf afspraken voordat ze op stap gaan. Ze letten op elkaar en zorgen ervoor dat meiden veilig thuiskomen.

Als je in de kroeg staat en een vriend maakt een opmerking die eigenlijk niet kan, hoef je echt niet meteen de moraalridder uit te hangen of ruzie te maken. Volgens Hamer zit de truc erin dat je niet meteen boos oordeelt, maar dat je je eigen twijfel uitspreekt of een vraag stelt.

"Je hoeft niet meteen te roepen dat iets niet mag. Zeg gewoon: 'Ik vind dit best ver gaan, hoe zie jij dat eigenlijk?' Of vraag: 'Sta je er weleens bij stil dat dit heel kwetsend kan zijn voor een vrouw?' Juist als je zelf twijfelt of een opmerking te ver gaat, is dat het signaal dat je er iets van moet zeggen." Die verandering in gedrag zie je ook terug in de verschillende generaties. De patronen verschuiven langzaam maar zeker. "Onze opa's en oma's gingen heel anders met elkaar om dan de jongeren nu. De generatie van mijn moeder zei vroeger nog: als ze niet meer naar je fluiten op straat, is het ook niet leuk. Mijn eigen generatie dacht al: dat fluiten hoeft echt niet. En de generatie van mijn dochters zegt er direct wat van."

Hoe diep de foute omgangsvormen nog geworteld zitten, merkt Hamer tijdens haar vele bezoeken aan mbo-scholen. De sfeer en de veiligheid voor studenten blijken compleet om te slaan zodra de verhouding tussen mannen en vrouwen scheef is. Ze geeft een pijnlijk voorbeeld uit de praktijk.

"Als er één of twee meiden op een technische opleiding tussen allemaal jongens zitten, krijgen ze voortdurend vreselijke seksistische opmerkingen naar hun hoofd. Maar ga je naar de zorgopleiding waar drie jongens tussen de meiden zitten, dan worden die jongens vertroeteld. Meiden in een mannenomgeving worden helaas nog te vaak buiten de groep geplaatst, waardoor sommigen hun opleiding niet eens afmaken."

Volgens Hamer hebben sociale media en giftige algoritmes hier ook een grote invloed op. Filmpjes met negatief gedrag naar vrouwen krijgen online vaak veel meer views dan video's over respectvol gedrag. "We moeten die statistieken omdraaien en laten zien dat het ook anders kan," stelt ze.

De campagne ‘Man, zeg er wat van!’ werd onlangs genomineerd voor de Gouden Loeki, een grote publieksprijs. Dat is een mooie opsteker en het bewijst dat het publiek het belangrijk vindt dat dit onderwerp op de kaart staat. “Er is dankzij de campagne en doordat we vanaf het begin af aan niet alleen vrouwen, maar ook mannen hebben betrokken bij ons werk, echt een beweging op gang gebracht. Door de campagne voelen mannen zich gesterkt dat ze andere mannen in hun eigen sociale kring kunnen aanspreken zonder dat het ten koste gaat van de sfeer of hun positie in de groep. Hiermee zijn belangrijke drempels om elkaar aan te spreken op gedrag verlaagd. Maar we zijn nog niet klaar”, aldus Hamer. Een cultuurverandering is een kwestie van de lange adem. Dat is niet binnen een paar jaar geregeld. De echte winst wordt niet gemeten in prijzen, maar in de praktijk op straat.

Wanneer is dit proces voor de Regeringscommissaris dan écht geslaagd? Hamer hoeft daar niet lang over na te denken: "Mijn doel was om ervoor te zorgen dat het gesprek in de samenleving over seksueel grensoverschrijdend gedrag en omgangsvormen niet meer zou stoppen, en dat is gelukt. We zijn blij met de effecten die we al zien, maar natuurlijk is het pas echt geslaagd als het gedrag ook daadwerkelijk verandert. Als jonge meiden in de kroeg gewoon rustig naar de bar kunnen lopen zonder dat ze aan alle kanten ongevraagd betast of lastiggevallen worden. Dan is het echt een succes."