Brexit-politicus Nigel Farage kan zetel kwijtraken aan man met vuilnisbak op zijn hoofd

Farage presenteert zijn ontslag als een manier om de kiezers zich uit te laten spreken over de beschuldigingen rond niet gemelde giften en financiële steun waar hij momenteel onderzoek naar ziet lopen. Volgens hem moet niet een parlementaire commissie, maar de bevolking bepalen of hij het vertrouwen verdient. Zijn politieke tegenstanders zien het juist als een publiciteitsstunt om de aandacht af te leiden van de onderzoeken.

Om te begrijpen waarom een tussentijdse verkiezing met Nigel Farage zoveel aandacht krijgt, moet je terug naar zijn grootste politieke succes: Brexit. Farage werd jarenlang gezien als de belangrijkste Britse tegenstander van de Europese Unie. Als leider van de UK Independence Party (UKIP) maakte hij van het verlaten van de EU zijn levenswerk en groeide hij uit tot het gezicht van de Brexitcampagne. Dankzij Brexit veranderde Farage van een relatief onbekende eurosceptische politicus in een van de bekendste en meest besproken figuren van Groot-Brittannië. Zijn stijl, waarbij hij zichzelf presenteert als buitenstaander die ingaat tegen het politieke establishment, vormt nog steeds de basis van zijn campagne. Nu met zijn partij Reform UK maakt hij grote kans om de algemene verkiezingen te winnen en premier te worden, daarom is dit een opmerkelijke stap voor de Brit. Dus is dit een bijzonder verschijnsel: een tussentijdse verkiezing die Farage zelf heeft veroorzaakt, terwijl hij verwacht die gewoon weer te winnen.

Om te begrijpen hoe deze tussentijdse verkiezing werkt, helpt het om naar het Britse kiesstelsel te kijken. Het Verenigd Koninkrijk gebruikt het zogenoemde first past the post-systeem. Het land is verdeeld in kiesdistricten en elk district kiest één parlementslid. Wie de meeste stemmen krijgt, wint de zetel. Een absolute meerderheid is niet nodig. Daardoor kunnen verkiezingen verrassende uitkomsten opleveren en zijn lokale campagnes vaak belangrijker dan landelijke stempercentages.

Bij een tussentijdse verkiezing, een byelection, geldt precies hetzelfde principe. Alleen de zetel van het vertrokken parlementslid staat op het spel. Zulke verkiezingen worden vaak gebruikt als graadmeter voor de populariteit van partijen tussen twee landelijke verkiezingen in. Maar deze keer besloten vrijwel alle grote partijen iets ongebruikelijks te doen. Labour, de Conservatieven, de Liberal Democrats en andere landelijke partijen stellen geen kandidaat op. Zij vinden dat Farage de verkiezing bewust heeft uitgelokt om zichzelf als slachtoffer van het politieke establishment neer te zetten en willen daar niet aan meewerken.

Door de keuzes van de gevestigde partijen blijft één opvallende uitdager over: Count Binface. Count Binface is geen echte graaf, maar een satirisch personage van komiek Jonathan Harvey. Hij verschijnt al jaren bij verkiezingen in een zilveren kostuum met een vuilnisbak op zijn hoofd. Zijn verkiezingsprogramma zit vol absurde voorstellen, zoals strengere regels voor luidruchtige bladmachines en goedkopere croissants. Achter de grappen schuilt wel een serieuze boodschap. Binface wil mensen aanmoedigen om te stemmen en gebruikt humor om aandacht te vragen voor de politiek.

Normaal gesproken eindigt hij ergens onderaan de uitslag met een paar honderd of duizend stemmen. Nu ligt de situatie anders. Omdat de grote partijen niet meedoen, is Binface opeens de bekendste tegenkandidaat. Op sociale media wordt al volop campagne voor hem gevoerd en zijn er grappen dat hij misschien wel de grootste bedreiging voor Farage vormt. Toch is de kans dat Count Binface daadwerkelijk wint klein.

Farage behaalde bij de algemene verkiezingen van 2024 ruim 46 procent van de stemmen in Clacton en bouwde daar een trouwe achterban op. Ook zonder kandidaten van Labour en de Conservatieven zullen veel kiezers waarschijnlijk gewoon op Reform UK stemmen. Daarnaast kunnen zich nog onafhankelijke kandidaten aanmelden, waardoor eventuele proteststemmen verdeeld raken. De afwezigheid van de grote partijen maakt de verkiezing opmerkelijk, maar verandert niet automatisch de machtsverhoudingen in het district.

Dat betekent niet dat de campagne betekenisloos is. Voor Farage draait deze verkiezing om meer dan alleen het behouden van zijn zetel. Hij wil laten zien dat hij ook onder vuur de steun van de kiezers behoudt. Een overtuigende overwinning zou hij kunnen presenteren als bewijs dat onderzoeken, kritiek uit Westminster en aanvallen van politieke tegenstanders weinig invloed hebben op zijn populariteit. Dat past in zijn bredere strategie om Reform UK neer te zetten als dé uitdager van Labour en de Conservatieven bij de volgende landelijke verkiezingen.

Voor Count Binface ligt de inzet heel anders. Zelfs als hij verliest, kan hij met een opvallend hoge score de geschiedenisboeken halen. En eerlijk is eerlijk: hoe vaak krijgt een satirische kandidaat de kans om in een verkiezing vrijwel als enige serieuze uitdager van een mogelijke toekomstige premier te worden gezien?

De kans dat Farage zijn zetel kwijtraakt is dus klein. Maar dat een man met een vuilnisbak op zijn hoofd tijdelijk de belangrijkste tegenstander is van een van de invloedrijkste politici van Groot-Brittannië, zegt misschien wel alles over hoe ongewoon de Britse politiek soms kan zijn.