Mannelijkheid anno 2026: “Kwetsbaarheid en onzekerheid worden nog steeds niet als mannelijk gezien”

Wij spraken Xander over de druk om ergens bij te horen, de rol die mannen elkaar opleggen en wat er gebeurt wanneer je besluit dat script eindelijk los te laten.

Xander weet uit eigen ervaring hoe het is om jezelf aan te passen aan een groep. Als queer man groeide hij op in een heteronormatieve wereld waarin je soms bewust, maar vooral ook onbewust, leert hoe je jezelf moet gedragen.

“Je probeert je aan te passen aan de grote groep, vooral als je jong bent,” vertelt hij. “Je denkt: ik ben 50, het homohuwelijk is er, iedereen hoort erbij. Maar hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft dat je die minderheid blijft. Je bent altijd een beetje de outsider looking in.”

Tijdens het maken van MAN UP! ontdekte hij dat dit gevoel helemaal niet exclusief is voor de queer community. Vrijwel iedereen kent momenten waarop je denkt: ik pas hier niet helemaal tussen.

Een vrouw in een door mannen gedomineerde advocatenwereld. Iemand met ADHD. Een man die op zijn werk stoerder doet dan hij zich voelt. “Het is universeel,” zegt Xander. “We lachen mee met grapjes die eigenlijk niet oké zijn, we kleden ons anders. Die constante stress doet iets met je.”

Volgens Xander zit het probleem bij mannen dan ook veel dieper dan alleen een beetje stoer doen; de echte knoop zit in de angst voor emotie. “Kwetsbaarheid en onzekerheid zijn eigenschappen die nog steeds niet als mannelijk worden gezien,” legt hij uit.

Dat zie je volgens hem dagelijks terug in de media. “Bij talkshowtafels valt het continu op: mannen zijn ontzettend stellig. En als een vrouw maar even twijfelt, hakt de man direct op haar in. Er mag simpelweg geen twijfel zijn.” Volgens Xander ligt de sleutel tot verandering juist in durven toelaten van die zachtere kant: “Ik denk dat je juist kwetsbaar moet durven zijn. En dat is vaak het struikelblok: die kwetsbaarheid daadwerkelijk durven tonen.”

Natuurlijk veranderen door de jaren heen ook de maatschappelijke verwachtingen waar mannen aan moeten voldoen, maar volgens Xander lost dat de kern van het probleem niet op. Zo werd in de vroege jaren ’00 de traditionele mannenwereld flink opgeschud door de introductie van de ‘metroman’: een stoere gast die ineens onbeschaamd met mode en uiterlijke verzorging bezig mocht zijn.

Xander herkent die verschuivingen van vroeger: “In mijn tijd had je de metroseksuele man, denk aan David Beckham. Die mocht zijn zachtheid laten zien door een geurtje op te spuiten en een crèmepje te smeren.” Maar onderaan de streep verleg je daarmee volgens hem alleen de grens van de hokjes waarin we denken. “Dat worden uiteindelijk allemaal weer een soort nieuwe clichés.” Xander vindt dan ook dat we groter moeten durven denken en de rigide labels los moeten laten. “Uiteindelijk moet het diepgravende idee zijn: moeten we dit überhaupt nog benoemen als mannelijk of vrouwelijk? Of moeten we gewoon zeggen dat dit kan als pérsoon?”

Hoewel we in Nederland graag pronken met onze open blik en tolerantie, laat de dagelijkse praktijk een hele andere realiteit zien. “We hebben een homoseksuele premier, wat fantastisch is. Maar dat betekent niet automatisch dat we als samenleving heel verdraagzaam zijn.” Het gevaar is volgens hem dat de maatschappij al snel achteroverleunt en denkt dat de strijd gestreden is omdat we zogenaamd iedereen accepteren. “Misschien accepteer je die minderheden wel, maar neem je ze op bepaalde momenten niet écht serieus.”

Die zogenoemde schijntolerantie zorgt ervoor dat minderheidsgroepen constant op hun hoede moeten zijn. Xander wijst hierbij op ervaringsverhalen waarin mensen vertellen dat ze soms wel zeven keer per dag ongewild uit de kast moeten komen. “Dat gebeurt al bij iets simpels als een praatje bij de kapper. De kapper vraagt nonchalant of je een leuke vakantie hebt gehad met je vrouw. Op zo’n moment schiet er gelijk een pijnlijk moment van spanning door je heen, omdat je moet gaan corrigeren dat je een man hebt.” Volgens Xander is het dan ook hoog tijd dat we veel bewuster gaan stilstaan bij wat we onbewust allemaal roepen.

Toch krijgen we anno 2026 nog steeds volop voorgeschoteld hoe een man zich zou moeten gedragen. Sterk. Stoer. Succesvol. Emotioneel vooral niet té ingewikkeld.

Volgens Xander staat die klassieke rolverdeling opnieuw behoorlijk op scherp. “Er is maatschappelijk veel aan de hand. Je merkt dat er een sterke beweging is die heel erg terugverlangt naar de traditionele rollenpatronen van vroeger: de ‘echte man’ en de ‘echte vrouw’.”

Maar wie bepaalt eigenlijk wat een echte man is? “Die bestaat niet,” zegt Xander stellig. Toch duikt het clichébeeld overal op. In de media, op sociale media en zelfs op het voetbalveld. Daar wordt mannelijkheid volgens hem nog regelmatig gebruikt als wapen. “Het homo-scheldwoord wordt op het veld nog non-stop gebruikt om iemands mannelijkheid in twijfel te trekken: je bent geen echte man.”

Interessant genoeg legt Xander de verantwoordelijkheid niet bij vrouwen. Volgens hem houden mannen het systeem vooral zelf in stand. De stoere, brede kostwinner die niet mag huilen en altijd zijn zaakjes op orde heeft, is nog steeds een hardnekkig beeld.

Voor MAN UP! sprak Xander met mensen uit verschillende generaties. Geen snelle quotes voor de bühne, maar persoonlijke verhalen die normaal gesproken misschien nooit naar buiten zouden komen. De geïnterviewden blijven volledig anoniem. Juist daardoor konden ze volgens Xander vrijuit praten. “Ik ben niet uit op sensatie of iemand exposen. Omdat het een podcast is en mensen anoniem blijven, durfden ze zich écht te openen.”

Wat hij vervolgens hoorde, bleef hangen. “Wat me het meest raakte, was de eenzaamheid die uit alle verhalen terugkwam. Het gevoel dat je die strijd om te voldoen aan de norm helemaal alleen moet dragen.” Achter het stoere gezicht, het aangepaste gedrag en het constante gevoel dat je ergens aan moet voldoen, blijkt dus regelmatig dezelfde vraag te zitten: ben ik eigenlijk wel goed genoeg zoals ik ben?

MAN UP! probeert echter niet een nieuw soort ‘echte man’ te definiëren. Geen nieuwe regels, geen tien geboden voor mannelijkheid en al helemaal geen Xander de Boer die vertelt hoe het allemaal moet. De podcast moet vooral een spiegel zijn.

Xander hoopt dat luisteraars na het horen van de verhalen ook naar zichzelf gaan kijken. Waarom lach je mee met die ene grap? Waarom trek je op je werk ineens een andere houding aan? En hoeveel van jouw gedrag komt eigenlijk voort uit wat je zelf wilt?

Soms begint verandering volgens hem heel klein. “Als je zo’n soort opmerking maakt of als je zo’n soort grapje hoort, kan je dat even benoemen en erbij stilstaan.” Je hoeft volgens Xander dus niet meteen de barricades op. Soms is het al genoeg om niet automatisch mee te lachen.

Daarmee wordt MAN UP! uiteindelijk vooral een zoektocht naar de ruimte tussen wie we zijn en wie we denken dat we moeten zijn. Want misschien zit mannelijkheid helemaal niet in hoe hard je praat, hoeveel je verdient of hoe weinig emoties je laat zien. Misschien begint het juist bij de vrijheid om niet iedere keer dezelfde rol te hoeven spelen.

MAN UP! is een audiodocumentaire van DOCS, de documentairepodcast van de NTR en VPRO. De podcast is te beluisteren via NPO Radio 1, Spotify en Apple Podcasts.