Govert Sweep over zijn heftigste momenten met de politie: ‘Ik heb veel meer respect gekregen’

Wie Govert Sweep een beetje kent, weet dat hij niet bepaald terugdeinst voor een avontuur. De Nederlandse YouTuber en documentairemaker trok eerder door conflictgebieden, dook in bijzondere culturen en zocht de grenzen van zijn eigen kunnen op. Ook deed hij mee aan het survivalprogramma Alone, waarin deelnemers in de Noorse wildernis volledig op zichzelf zijn aangewezen. Toch hoef je niet altijd naar de andere kant van de wereld om situaties tegen te komen die je niet snel vergeet.

Voor zijn nieuwste documentairereeks liep Govert ruim een jaar mee met het Team Surveillancehonden van de Nederlandse politie. Hij reed mee tijdens noodmeldingen, zag agenten ingrijpen bij gewelddadige incidenten en stond soms midden tussen mensen die hun woede op de politie richtten. De camera draaide ondertussen gewoon door. De reeks geeft een ongefilterde blik op het politiewerk. Niet alleen op de achtervolgingen en aanhoudingen, maar ook op de regels, risico's en moeilijke beslissingen die bij het werk horen. Juist dat laatste heeft Govert naar eigen zeggen verrast.

De politie stond al langer op het lijstje van Govert. Eerder liep hij al mee met onder meer Defensie, de Koninklijke Landmacht en de Nederlandse Reddingsbrigade. Toch wilde hij het anders aanpakken dan de bekende series waarin agenten vooral vanuit het bureau worden gevolgd. "Ik heb natuurlijk al met meerdere beroepsgroepen meegelopen. Ik heb met Defensie gewerkt, met de Landmacht en ook met de Nederlandse Reddingsbrigade. De politie stond eigenlijk altijd al op mijn lijstje. Alleen wilde ik het wel anders doen dan bijvoorbeeld Ewout Genemans met zijn bureauserie." De aanleiding kwam toen een vriend van Govert in Eindhoven had meegedraaid met de Dienst Surveillancehonden. Dat maakte hem nieuwsgierig naar het werk van de hondengeleiders en vooral naar de keuzes die zij tijdens zware incidenten moeten maken.

"Een vriend van mij, Sven Arnouts, had al eens met de Dienst Surveillancehonden in Eindhoven gefilmd. Via hem ben ik in contact gekomen met een hondenspecialist. Toen dacht ik: dit is eigenlijk precies wat ik zoek. Je rijdt mee met hondengeleiders naar meldingen waarbij het echt mis kan gaan." Juist de rol van de politiehond vond Govert interessant. "Een hond is een geweldsmiddel en daar zit een interessante ethische kant aan. Wanneer zet je een hond wel in? Wanneer niet? Onder welke voorwaarden mag dat überhaupt? Dat krijg je als buitenstaander eigenlijk nooit echt mee. Ik vond het interessant om juist dat stuk te laten zien."

Tijdens de opnames wilde Govert daarom niet alleen vastleggen wat er gebeurt wanneer een hond wordt ingezet. Hij wilde vooral begrijpen waarom een agent op een bepaald moment voor een bepaalde aanpak kiest. "Ik wilde niet alleen filmen wat er gebeurt, maar ook begrijpen waarom ze bepaalde beslissingen nemen. Als je als burger ergens naar kijkt, denk je soms heel makkelijk: waarom arresteert die agent hem niet gewoon? Maar als je ernaast staat, zie je hoeveel regels en afwegingen daarbij komen kijken."

Dat hij uiteindelijk zo dicht op het werk mocht zitten, had volgens Govert veel te maken met het vertrouwen dat hij bij eerdere series had opgebouwd. "Ik kon voorbeelden laten zien van hoe ik eerdere projecten had aangepakt. Ik heb natuurlijk al vaker met grote organisaties gewerkt en daardoor konden ze ook zien dat ik wist hoe ik me in zo’n professionele omgeving moest gedragen. Dat heeft zeker geholpen."

Een van de grootste verrassingen zat voor Govert niet in de hoeveelheid geweld die hij tegenkwam, maar juist in de beperkingen waarmee agenten moeten werken. "Ik had er eerlijk gezegd niet echt een duidelijk beeld van. Ik dacht vooral dat agenten meer geweld mochten gebruiken. Ik ben er juist verbaasd over geraakt aan hoeveel regels ze gebonden zijn." Ook wanneer een situatie binnen enkele seconden kan omslaan, moeten agenten voortdurend nadenken over wat ze mogen doen. Het gebruik van pepperspray, een wapenstok of een politiehond is aan voorwaarden gebonden. Achteraf moet het optreden bovendien te verantwoorden zijn. "Je verwacht dat de politie een grote macht heeft. Agenten hebben een wapen en een wapenstok en mogen natuurlijk meer dan gewone burgers. Maar voordat ze bepaalde middelen inzetten, moeten ze eerst communiceren en aan specifieke voorwaarden voldoen."

Die verantwoordelijkheid heeft zijn kijk op het politiewerk veranderd. Als buitenstaander kun je gemakkelijk denken dat een verdachte gewoon moet worden aangehouden of dat een agent direct moet ingrijpen. In de praktijk ligt dat ingewikkelder. "Ik heb juist veel meer begrip en respect gekregen. Dat komt vooral doordat ik steeds beter begrijp hoeveel regels er zijn." Volgens Govert is het verschil tussen kijken vanaf de zijlijn en daadwerkelijk meerijden enorm. Je ziet niet alleen wat een agent doet, maar krijgt ook mee welke afwegingen eraan voorafgaan. Zelfs wanneer een situatie gevaarlijk wordt, kan een agent niet zomaar alles doen wat op dat moment logisch lijkt.

Van alle incidenten die Govert tijdens het project meemaakte, staat één nacht hem het meest bijgebleven. Tijdens Bevrijdingsdag kreeg hij samen met een hondengeleider te maken met een steekpartij in Almere. De melding kwam uit een gewone nieuwbouwwijk. Geen plek waar je direct een ernstig geweldsincident verwacht. Wanneer Govert en de agent ter plaatse komen, is er nog maar één agent aanwezig. Twee jongens liggen gewond op straat en om hen heen staat een grote groep mensen. "Er lagen twee jongens op straat die flink aan het bloeden waren", vertelt hij. "Het bloedde behoorlijk. Het was voor zover ik kon zien niet slagaderlijk, maar het bloed spoot er wel uit."

De situatie is niet alleen heftig door de verwondingen. Een deel van de omstanders richt zijn woede op de politie. Govert krijgt verwensingen naar zijn hoofd terwijl hij probeert vast te leggen wat er gebeurt. Op een gegeven moment wordt hij zelfs van achteren aan zijn kleding getrokken. "Dat was ook intimiderend. Ik stond te filmen en had mijn rug naar een deel van de groep." Terwijl twee jongens gewond op straat liggen, lijkt een deel van de aanwezigen zich vooral bezig te houden met de agenten en de camera. Voor Govert is het een moeilijk te bevatten moment. "Wat ik vooral opvallend vond, was dat sommige mensen zich daar zo druk om maakten, terwijl hun eigen vrienden gewond op straat lagen." Wanneer meer agenten arriveren, wordt de situatie veiliger.

Ook in de komende afleveringen komt Govert terecht in situaties waarin ernstig geweld ineens heel dichtbij komt. Zo volgt hij in een volgende aflevering een achtervolging waarbij een vijftienjarige jongen betrokken is. De politie krijgt een melding over jongeren die met elkaar vechten en mogelijk een vuurwapen bij zich hebben. Wanneer een politiehond een spoor oppikt, komt de jongen opnieuw in beeld. Hij slaat op de vlucht, waarna agenten de achtervolging inzetten. Uiteindelijk wordt hij aangehouden. Dan blijkt dat hij daadwerkelijk een revolver en munitie bij zich heeft.

"Dat was bizar om te zien. "Je leest in het nieuws weleens over jongeren met vuurwapens, maar als je daar zelf staat en zo'n jongen met een heel jong gezicht ziet, met een echt wapen en patronen erin, komt het ineens heel dichtbij." Juist dit soort momenten laten volgens Govert zien waarom hij deze serie wilde maken. Hij wil niet alleen vertellen wat er gebeurt, maar ook laten zien hoe zo’n situatie er in het echt aan toegaat. "Je kunt in het nieuws lezen dat er ergens een jongen met een vuurwapen is aangehouden, maar als je de beelden ziet en je staat er zelf naast, wordt het toch een heel ander verhaal. Je ziet dan pas hoe jong zo iemand eigenlijk is en dat maakt het veel tastbaarder."

Die rauwe werkelijkheid komt ook in andere afleveringen terug. Zo laat de serie zien wat er tijdens het uitgaansleven kan gebeuren wanneer mensen agressief worden en hoe snel een ogenschijnlijk normale avond kan omslaan. Tegelijkertijd krijgt Govert ook een kijkje in de fysieke en mentale eisen van het politiewerk. Hij onderging zelf een test voor de opleiding tot politiehondengeleider om te ervaren wat er van kandidaten wordt gevraagd. "Ik vind het juist interessant om niet alleen de incidenten te filmen, maar ook te ervaren wat er van die mensen wordt gevraagd. Je kunt wel zeggen dat het zwaar is, maar als je het zelf doet, begrijp je het toch beter."

Govert maakt de documentaires met een kleine productie. Hij filmt zelf, verzamelt het materiaal en spreekt zijn voice over pas later in. Juist die werkwijze geeft hem de mogelijkheid om dicht op de gebeurtenissen te zitten. "Doordat je de productie minimalistisch houdt, kun je heel dichtbij komen. Je stoort natuurlijk altijd meer dan wanneer je er helemaal niet zou zijn. De uitdaging is om zo min mogelijk invloed te hebben op wat er gebeurt." Soms komt dat letterlijk neer op filmen op enkele tientallen centimeters afstand. Bij ernstige incidenten staat Govert soms midden tussen de hulpverleners terwijl zij zich over gewonden ontfermen. "Soms sta ik met mijn lens op een halve meter van een wond. Bij een schietpartij kan het bijvoorbeeld gebeuren dat iemand een schotwond in zijn been heeft en dat hulpverleners daarmee bezig zijn. Dan sta ik soms letterlijk op een halve meter afstand te filmen."

Toch probeert Govert op zulke momenten niet zelf de aandacht op te eisen. Zodra hij met de agenten bij een incident aankomt, ziet hij zichzelf vooral als verslaggever. Zijn eigen ervaringen en mening komen pas later aan bod. "Ik doe op locatie zelf niet zo veel verslag van wat ik ervan vind of wat ik ervaar. Dat doe ik voornamelijk achteraf met een voice over. Zo kan ik op locatie meer de rol van verslaggever aannemen en vastleggen wat er daadwerkelijk gebeurt." Die rol vindt hij ook belangrijk tegenover de agenten die hij filmt. "Ik vind het ook niet helemaal gepast om daar de ruimte in te nemen en voortdurend te vertellen wat ik ervan vind. Het podium moet vooral bij de agenten blijven. Je wilt de situatie niet onnodig verstoren of mensen provoceren."

Niet alleen het geweld tijdens meldingen heeft Govert verbaasd. Ook de manier waarop sommige mensen agenten behandelen, is hem bijgebleven. Vooral in Rotterdam viel hem op hoe normaal het voor sommige mensen lijkt te zijn om agenten uit te schelden. Volgens Govert gebeurt dat niet alleen door jongeren, maar ook door volwassenen. "Ja, ik heb me echt verbaasd over hoeveel mensen zich zo gedragen. Ik wist wel dat er mensen zijn die zich weinig van anderen aantrekken, maar het verbaast me hoe normaal het in bepaalde steden en gebieden lijkt te zijn om agenten uit te schelden."

Hij merkt dat zelf wanneer hij met agenten door Rotterdam rijdt. "Je rijdt door Rotterdam met je raampje open en hoort soms iedere tien seconden dingen als ‘kankerjood’, ‘kankerhond’ of ‘kankeragent’. Dat gebeurt niet alleen door pubers. Ook mensen van veertig jaar en ouder zeggen zulke dingen recht in je gezicht." Volgens Govert heeft die voortdurende agressie hem ook meer inzicht gegeven in de manier waarop agenten met zulke situaties omgaan. "Als je dat de hele avond over je heen krijgt, begrijp ik beter dat een agent op een gegeven moment ingrijpt en duidelijk maakt dat het genoeg is geweest."

Stilzitten zit er voorlopig niet in. Govert is inmiddels terug uit Irak, waar hij in Mosul filmde over het leven onder het bewind van Islamitische Staat. Daarna staan er alweer nieuwe projecten op de planning. Zo wil hij naar de Amazone om daar te survivallen. Ook Benghazi in Libië en Eritrea staan op zijn verlanglijst. "Ik denk dat ik eind dit jaar naar Eritrea wil. Dat wordt weleens het Noord Korea van Afrika genoemd. Mensen mogen het land niet zomaar verlaten, er is verplichte militaire dienst en er is nauwelijks toegang tot internet. Het lijkt me bijzonder om ook dat land van binnenuit te kunnen filmen." Die projecten sluiten goed aan bij de verhalen waar Govert zich graag in vastbijt. Hij zoekt plekken en situaties die normaal gesproken moeilijk toegankelijk zijn en wil laten zien hoe het er daadwerkelijk aan toegaat. Toch heeft het afgelopen jaar hem ook laten zien dat je voor bijzondere verhalen niet altijd naar de andere kant van de wereld hoeft.

De politie bracht hem naar situaties die zich gewoon in Nederlandse woonwijken en steden afspelen. Daarbij veranderde ook zijn eigen kijk op het politiewerk. "Ik heb juist veel meer begrip en respect gekregen. Dat komt vooral doordat ik steeds beter begrijp hoeveel regels er zijn. Of geweld proportioneel is en wanneer je bijvoorbeeld pepperspray of een wapenstok mag inzetten, ligt allemaal vast." Voor Govert zit daarin ook de waarde van de serie. Hij wil niet alleen laten zien wat er tijdens een melding gebeurt, maar vooral duidelijk maken welke afwegingen er achter het handelen van agenten zitten. "Misschien begrijpen ze dan ook beter waarom de politie bepaalde dingen doet zoals ze doet."