Waarom zijn we zo gefascineerd door seriemoordenaars? Bestsellerauteur Helen Fields weet het antwoord

Zet Netflix aan en de kans is groot dat je binnen een paar minuten tegen een serie over een moordzaak, verdwijning of seriemoordenaar aanloopt. Open Spotify en er staan complete podcastimperiums die draaien op mensen die elkaar de gruwelijkste waargebeurde misdaden vertellen.

Het vreemde is dat de meeste mensen in werkelijkheid helemaal niets met geweld te maken willen hebben. We steken 's avonds de deur op slot, lopen liever niet alleen door een donker steegje en zouden waarschijnlijk een week niet slapen als we daadwerkelijk een lijk zouden aantreffen. Maar vanaf de bank willen we ieder detail weten.

Helen Fields begrijpt die tegenstelling misschien beter dan de gemiddelde mens. Voordat ze internationaal bestsellerauteur werd, studeerde ze rechten en werkte ze ruim tien jaar als advocaat. Ze was actief binnen onder meer straf- en familierecht en werkte zowel in civiele als militaire rechtbanken. Daar zag ze mensen op momenten waarop de druk vaak maximaal was – verdachten, slachtoffers, politieagenten, rechters en juryleden. Ervaringen die later volop in haar boeken terechtkwamen.

Inmiddels schrijft ze thrillers waarin seriemoordenaars, rechercheurs en behoorlijk duistere menselijke drijfveren centraal staan. Haar nieuwste boek Perfecte jacht verscheen deze maand in Nederland. Een goede aanleiding om haar een vraag voor te leggen waar we zelf eigenlijk ook weleens antwoord op wilden. Waarom zijn we in godsnaam zo gefascineerd door seriemoordenaars?

Volgens Fields zit een deel van het antwoord in een merkwaardige menselijke behoefte: we willen bang worden, zolang we maar weten dat ons daadwerkelijk niets kan gebeuren.

“Ik denk dat we het allemaal prettig vinden om bang te worden binnen de grenzen van een veilige omgeving. We zoeken voortdurend spanning en gevaar op, denk aan achtbanen of duiken met haaien. Het lezen over seriemoordenaars en de duistere kant van de menselijke natuur hoort daar ook bij. Maar alleen zolang het zonder risico is.”

Een thriller is in die zin niet eens zo anders dan een achtbaan. Je hartslag mag omhoog, zolang je ergens in je achterhoofd weet dat je straks gewoon weer veilig uitstapt. Maar er speelt volgens Fields nog iets anders mee.

“Ons brein is gemaakt om problemen op te lossen. We vinden het leuk om onszelf te testen en te proberen het mysterie te ontrafelen. Vooral crime is daarnaast een geweldig genre om aan de werkelijkheid te ontsnappen. Het staat zo ver af van het dagelijks leven van de meeste mensen dat je alles even kunt loslaten en volledig in een verhaal kunt verdwijnen.”

Dat verklaart misschien waarom een boek over een seriemoordenaar soms ontspannender kan zijn dan een verhaal dat veel dichter bij ons eigen leven staat. Juist doordat die wereld zo extreem is, stappen we even volledig uit die van onszelf.

Maar daarmee is nog niet verklaard waarom vooral true crime zo gigantisch populair is geworden. Bij een thriller kunnen we onszelf nog vertellen dat alles verzonnen is. Bij een documentaire over Jeffrey Dahmer of een podcast over een echte moordzaak werkt dat excuus niet. Fields denkt dat onze huidige nieuwsconsumptie daar een belangrijke rol in speelt.

“Ik denk dat we allemaal proberen de wereld waarin we leven te begrijpen. Het meest verontrustende moment van mijn dag is vaak het kijken naar het nieuws. We krijgen 24 uur per dag een stroom van dood, corruptie, verwoesting en verlies over ons heen, maar het nieuws gaat zelden echt de emotionele diepte in. Ook wordt er nauwelijks gekeken naar de menselijke impact van wat ons wordt verteld.”

In dat gat zijn truecrimepodcasts en documentaires gesprongen. “Die geven ons de ruimte om de verhalen achter zo'n nieuwsbericht daadwerkelijk te begrijpen. We kunnen verwerken wat er gebeurd is en het voelen, in plaats van het alleen als statistiek tot ons te nemen. Ik zie het echt als een vorm van verwerking.”

Vervolgens volgt er een interessantere verklaring. “Mensen zijn ook gewoon gefascineerd door de duisternis in andere mensen. Misschien willen we ervan leren, zodat we onszelf beter kunnen beschermen. Misschien is het zelfs een vorm van entertainment. Al maak ik me wel zorgen over wat dat laatste over ons zegt.”

Tijdens haar jarenlange research kwam Fields bovendien iets tegen dat haar nooit meer heeft losgelaten. Dat maakt onze fascinatie voor dood en geweld alleen maar vreemder.

“Een fascinerend feit dat ik ooit leerde en waar ik nog regelmatig aan denk, is dat wanneer je een volwassene een dood lichaam laat zien, de pupillen verwijden. Hetzelfde gebeurt bij andere vormen van opwinding. Dus hoewel we tegen onszelf zeggen dat we geschokt, verdrietig of met afschuw vervuld zijn door het zien van een dood lichaam, verraadt onze lichamelijke reactie ons.”

Fields vindt dat behoorlijk veelzeggend. “Dat vertelt ons iets diepgaands en tegelijkertijd behoorlijk verontrustends over de menselijke natuur. Maar het verklaart waarschijnlijk ook waarom we bij ieder gruwelijk nieuwsverhaal alle details willen weten.”

Fields heeft voor haar boeken heel wat uren doorgebracht in het hoofd van fictieve moordenaars. Ze vindt dat perspectief interessanter om te schrijven dan dat van de rechercheur.

“Schrijven vanuit het perspectief van een moordenaar is absoluut interessanter. De uitdaging is om stereotypen en clichés te vermijden en te onthouden dat je nog steeds in het hoofd zit van iemand die moet bedenken wat hij vanavond gaat eten, eraan moet denken een afspraak bij de dokter te maken en zijn hond moet uitlaten. Je moet niet vergeten dat een seriemoordenaar daarnaast ook een gewoon dagelijks leven leidt.”

Juist die tegenstelling fascineert haar: iemand kan ogenschijnlijk normaal functioneren en vervolgens tot extreem geweld in staat zijn. “Voor mij zit het interessante in die wisselwerking tussen normaal functioneren in de maatschappij en vervolgens die knop omzetten en het monster worden. Je zoekt naar de kleine dingen in de wereld die zo iemand triggeren, maar ook naar de dingen waar diegene gelukkig van wordt.”

Daar ontstaat voor Fields als schrijver een lastig spanningsveld. Want om een overtuigende moordenaar te creëren, moet ze proberen te begrijpen waarom iemand doet wat hij doet. “Het is moeilijk om jezelf als schrijver toe te staan enige vorm van empathie te voelen voor mensen die zulke verschrikkelijke dingen doen. Maar als je dat niet doet, schrijf je uiteindelijk een stripfiguur. Om seriemoordenaars goed te kunnen schrijven, moet je begrijpen waarom ze moorden. Heel lang over die vraag nadenken kan behoorlijk verontrustend zijn.”

Misschien wel het meest fascinerende antwoord krijgen we wanneer we Fields vragen welke eigenschappen de gevaarlijkste mensen volgens haar hebben.

Hollywood heeft ons geleerd dat er altijd wel iets niet klopt. De vreemde blik. De sociaal ongemakkelijke buurman. De einzelgänger die zich verdacht gedraagt.

De werkelijkheid kan een stuk ongemakkelijker zijn. “Een goede seriemoordenaar is in staat om zowel emotioneel als sociaal volledig op te gaan in zijn omgeving. Psychopaten worden vaak charmant genoemd. Dat komt doordat intelligente mensen sociaal geaccepteerd gedrag kunnen herkennen, aanleren en vervolgens spiegelen.”

Vooral mensen die die façade jarenlang kunnen volhouden, vindt Fields gevaarlijk. “De echt gevaarlijke personen zijn degenen die dat toneel lange tijd kunnen volhouden en tegelijkertijd een succesvol privéleven hebben, met een langdurig huwelijk en kinderen. Dat geeft een vorm van camouflage die we helemaal niet verwachten van een psychopaat. Er bestaat het misverstand dat het masker veel vaker afvalt dan in werkelijkheid gebeurt.”

Daar komt volgens haar bij langdurige seriemoordenaars nog iets bij: zelfbeheersing. Iemand die meerdere moorden in korte tijd pleegt, loopt meer kans fouten te maken, zich afwijkend te gedragen of plotseling afwezig te zijn van werk of sociale gelegenheden.

“De gevaarlijkste zijn degenen die zichzelf zo goed onder controle hebben dat ze bijvoorbeeld maar eens in de paar maanden toeslaan. Ze verraden zichzelf niet in hun gedrag en zijn nooit opvallend afwezig. De allerbesten hebben een uitstekend sociaal leven en omringen zich met mensen die stuk voor stuk zouden zweren dat zij het onmogelijk gedaan kunnen hebben.”

Dat is eigenijk nog een stuk enger dan de klassieke Hollywoodschurk.

Je kunt moeilijk jarenlang professioneel bezig zijn met moord, geweld en psychopathisch gedrag zonder dat het iets doet met hoe je naar de wereld kijkt. Fields merkt dat vooral sinds ze kinderen heeft.

“Ik ben ongelooflijk alert, en helemaal als het om mijn kinderen gaat. Het is moeilijk om eerst in het strafrecht te hebben gewerkt en vervolgens iedere dag over misdaad te schrijven, en je kinderen daarna zonder zorgen risico's te laten nemen. Natuurlijk moeten ze dat doen. Alleen zo leren ze uiteindelijk voor zichzelf te zorgen.”

Toch heeft ze één duidelijke regel. “Ik heb absoluut geen tolerantie voor vreemd gedrag rondom mijn gezin. Ik heb mijn kinderen geleerd altijd op hun onderbuikgevoel te vertrouwen. Mijn mantra is altijd geweest: als iets verkeerd voelt, dan ís het verkeerd. Ga onmiddellijk weg.”

Fields vermoedt dat ze niet alleen sneller rode vlaggen ziet dan de gemiddelde persoon, maar er ook actiever naar zoekt. “Dat is waarschijnlijk niet per se gezond. Maar liever voorkomen dan genezen.”

Al die fascinaties komen opnieuw samen in Fields' nieuwste thriller Perfecte jacht. Daarin keren rechercheurs Luc Callanach en Ava Turner terug wanneer in het afgelegen Schotse Cape Wrath een bijna compleet dorp wordt uitgemoord. Door een sneeuwstorm is het gehucht een week afgesloten geweest van de buitenwereld. Wanneer uiteindelijk iemand arriveert, blijkt vrijwel niemand meer in leven.

Maar ditmaal blijft de jacht niet beperkt tot Schotland. Een deel van het verhaal speelt namelijk in Amsterdam. “Ik moest mijn hoofdpersonages vanuit Schotland naar het Europese vasteland krijgen zonder dat ze het vliegtuig zouden nemen, en vervolgens naar een grote stad. De rest van hun route houd ik geheim. Ik ben de afgelopen jaren vaak in Nederland geweest en het is een van mijn favoriete landen geworden, dus ik wilde het graag in het verhaal verwerken.”

Amsterdam had bovendien precies de eigenschappen die Fields voor haar verhaal nodig had. “Amsterdam is een plek waar je kunt verdwijnen, kunt opgaan in de omgeving en je kunt verstoppen in de massa. Tegelijkertijd is het een geweldig knooppunt om verder door Europa te reizen. Eigenlijk bood de stad alles wat ik voor het plot nodig had.”

Uiteindelijk brengt het ons terug bij de vraag waarmee we begonnen: waarom lezen we vrijwillig honderden pagina's over seriemoordenaars? Waarom luisteren we uren naar podcasts over moordzaken? Waarom kijken miljoenen mensen documentaires waarvan ze vooraf weten dat ze daarna met een behoorlijk onbehaaglijk gevoel naar bed gaan?

Omdat we bang willen worden zonder zelf gevaar te lopen. Omdat we willen begrijpen waartoe mensen in staat zijn. Omdat ons brein van mysteries houdt. Omdat we denken dat we er misschien iets van kunnen leren. Of vanwege de interessante verklaring die Fields zelf aandraagt: dat er ergens in ons allemaal een fascinatie zit voor de duisternis van een ander.

Misschien is dat uiteindelijk wel de interessantste conclusie. We kijken naar seriemoordenaars omdat ze zo ver van ons eigen leven afstaan, maar tegelijkertijd omdat we proberen te begrijpen hoe iemand die er aan de buitenkant heel normaal uitziet tot iets onvoorstelbaars in staat kan zijn. Uiteindelijk is er altijd nog een veel simpelere reden. We willen gewoon weten wie het heeft gedaan.

Titel: Perfecte jacht
Auteur: Helen Fields
Verschenen: 1 september 2026
Prijs: €22,99 Uitvoering: Paperback, 368 pagina's
ISBN: 9789026372841

Waar gaat het over?
Cape Wrath, Schotland. Nadat een klein dorp door een sneeuwstorm een week lang afgesloten is geweest van de buitenwereld, wacht een gruwelijke ontdekking: bijna alle inwoners zijn vermoord. Rechercheurs Luc Callanach en Ava Turner worden op de zaak gezet. Terwijl Luc nog worstelt met de gevolgen van een eerdere bomaanslag, begint een jacht op de dader die hen uiteindelijk ook buiten Schotland brengt.