Instagram en YouTube verliezen rechtszaak en worden verantwoordelijk gehouden voor verslaving

In die zaak (K.G.M.) ging het om een jonge vrouw die als kind volledig vast kwam te zitten in social media. Urenlang per dag scrollen, niet meer stoppen en uiteindelijk gewoon de controle kwijt zijn. De jury gaf haar gelijk en stelde dat de bedrijven achter die platforms, dus Meta en Google, daar een rol in spelen. Niet omdat mensen geen discipline hebben, maar omdat die apps zo zijn ontworpen dat je blijft terugkomen.

Wat deze hele situatie anders maakt dan alle discussies die je al jaren hoort, is dat het nu niet meer gaat over “te veel schermtijd”. Het gaat erom dat die platforms vanaf het begin zijn ingericht om jouw aandacht vast te houden. Alles is erop gericht om je nét nog een video te laten kijken of nét nog even door te laten scrollen. Voor je het weet ben je een uur verder en heb je eigenlijk geen idee wat je allemaal hebt gezien. Dat is precies hoe het bedoeld is en dat wordt nu dus bevestigd.

Die vergelijking met sigaretten komt ook niet zomaar uit de lucht vallen. Net als bij tabak gaat het om een product dat zo aantrekkelijk mogelijk wordt gemaakt, terwijl de negatieve kanten pas later echt duidelijk worden. Natuurlijk is het niet letterlijk hetzelfde, maar het idee erachter is vergelijkbaar. Iets bouwen waar mensen moeilijk van los komen en daar vervolgens miljarden mee verdienen.

De gevolgen van deze uitspraak zijn nog lang niet uitgekristalliseerd, maar het kan zomaar een begin zijn van iets veel groters. Als dit vaker wordt bewezen, kunnen techbedrijven gedwongen worden om hun platforms aan te passen. Minder agressieve algoritmes, meer controle voor gebruikers of misschien zelfs waarschuwingen zoals je die bij andere verslavende producten ziet. Dat klinkt nu nog ver weg, maar een paar jaar geleden dacht ook niemand dat dit soort rechtszaken überhaupt kans maakten.

Tegelijkertijd merk je dat iedereen dit ergens al wist. Iedereen heeft weleens een moment gehad dat je “even” je telefoon pakt en ineens een uur verder bent. Alleen werd dat altijd een beetje weggewuifd als eigen schuld. Nu wordt er dus gezegd dat het niet alleen aan jou ligt, maar dat die apps er gewoon op zijn gebouwd. En dat maakt het hele verhaal ineens een stuk minder onschuldig dan het leek.