Alles wat je moet weten over de chaos in Mexico na de dood van kartelbaas El Mencho

El Mencho stond aan het hoofd van het CJNG, een van de machtigste en gewelddadigste kartels van Mexico. Onder zijn leiding groeide de organisatie uit tot een internationale speler in de handel van cocaïne, methamfetamine en vooral fentanyl. Die laatste drug is extreem winstgevend en speelt een grote rol in de opioïdencrisis in de Verenigde Staten.

Het CJNG stond bekend om zijn openlijke machtsvertoon. Zwaarbewapende konvooien, directe confrontaties met veiligheidstroepen en professionele propagandavideo’s waarin hun wapens en loyaliteit werden getoond, lieten zien dat dit geen straatbende was, maar een crimineel leger dat opereerde alsof het zijn eigen oorlog voerde. Jarenlang wist El Mencho uit handen te blijven van zowel Mexicaanse als Amerikaanse autoriteiten, ondanks dat ze miljoenenbeloningen beloofden voor informatie die tot zijn arrestatie kon leiden.

Opvallend genoeg werd El Mencho niet gepakt via ingewikkelde geldconstructies of een mega undercoveractie in zijn kartel, maar gewoon via zijn privéleven. Volgens Mexicaanse media kregen veiligheidstroepen een vrouw met wie hij een relatie had in beeld en besloten ze haar stilletjes te volgen. Ze keken waar ze heen ging, met wie ze sprak en waar ze verbleef. Door haar bewegingen en contacten te volgen, konden autoriteiten een afgelegen locatie in de bergen van Jalisco aanwijzen als vermoedelijke schuilplaats.

Op basis van die info werd een gerichte actie opgezet. Speciale eenheden van het leger, samen met de Nationale Garde, trokken het gebied in en sloten alles af zodat niemand weg kon. Wat volgde was geen rustige arrestatie maar een keiharde confrontatie. Tijdens de inval brak een zwaar vuurgevecht uit waarbij over en weer werd geschoten. El Mencho raakte gewond en overleed later aan zijn verwondingen. Jarenlang bleef hij uit handen van politie en leger en leek hij onaantastbaar, maar uiteindelijk werd niet zijn wapenarsenaal of zijn beveiliging hem fataal. Het was een fout in zijn privéleven, een moment van vertrouwen, dat hem de kop kostte.

De aankondiging van zijn dood zorgde vrijwel meteen voor totale onrust. In meerdere staten gingen snelwegen dicht met brandende vrachtwagens als blokkade. Auto’s en winkels vliegen in brand en zwaarbewapende mannen duiken op in verschillende steden. Het blijft niet bij een paar incidenten, maar groeit uit tot pure chaos. Burgers krijgen het dringende advies om binnen te blijven en scholen gooien uit voorzorg de deuren dicht.

In korte tijd vielen er al tientallen doden, onder wie militairen, politieagenten, vermeende kartel leden en ook gewone burgers die er middenin zitten. Het kartel laat zien dat het nog steeds macht heeft, dat het niet breekt nu de leider weg is en dat het bereid is om hard terug te slaan. De boodschap richting de overheid is duidelijk: één man is uitgeschakeld, maar het netwerk erachter staat nog overeind.

De dood van een kartelleider zorgt bijna nooit meteen voor rust. Meestal gebeurt het tegenovergestelde. Er ontstaat een machtsvacuüm. De grote baas is weg en dan begint het spel: wie neemt het over? Binnen het CJNG kan nu een interne strijd losbarsten. En in die wereld laat je niet met woorden zien dat jij de nieuwe leider bent, maar met daden. Vaak harde daden. Dat betekent geweld, laten zien dat je controle hebt en geen zwakte tonen.

Daar komt bij dat wraak ook een rol speelt. Voor veel leden draait het om loyaliteit en eer. Hun leider is gedood, dus willen ze laten zien dat ze niet breken onder druk van de overheid. Tegelijkertijd ruiken rivaliserende kartels hun kans. Als er ergens ruimte ontstaat, proberen zij die meteen te pakken. Meer gebied betekent meer geld. En dat zorgt ervoor dat de spanning alleen maar verder oploopt.

Voor de Mexicaanse regering is het uitschakelen van El Mencho een grote klap richting het kartel en dus een belangrijke overwinning. Het laat zien dat zelfs de meest gezochte man van het land niet onaantastbaar is. Maar tegelijk verandert er onder de oppervlakte minder dan je zou hopen. De drugseconomie draait gewoon door. Labs blijven produceren, smokkelroutes blijven actief en internationale netwerken blijven geld opleveren. Het systeem is groter dan één man, de vraag is nu wie de nieuwe leider wordt en hoe hij gaat laten zien dat hij de controle heeft.

Voor gewone burgers betekent dit vooral onzekerheid. Bedrijven sluiten tijdelijk hun deuren, wegen worden geblokkeerd en in sommige regio’s hangt continu spanning in de lucht. Het gevoel van veiligheid krijgt opnieuw een klap. Mensen weten dat dit soort momenten vaak het begin zijn van nieuwe machtsstrijd binnen het kartel, en dat wordt meestal niet rustig uitgevochten.

De dood van El Mencho is zonder twijfel een moment dat zwaar weegt in de Mexicaanse drugsoorlog. Maar of dit echt zorgt voor meer rust, of juist het startsein is voor een nieuwe ronde geweld, moet nog blijken. Wat wel duidelijk is, is dat het uitschakelen van één grote naam niet betekent dat het hele netwerk instort. Het systeem erachter draait namelijk gewoon door. Mexico staat opnieuw onder druk, want de komende tijd wordt duidelijk of de overheid de controle weet vast te houden, of dat de onderwereld zich herpakt en nog harder terugslaat.