Waarom narcisten sneller vallen voor complottheorieën

Australische psychologen van de Universiteit van Adelaide volgden meer dan 600 volwassenen om te achterhalen wat iemand vatbaar maakt voor een 'complotmentaliteit'. De resultaten, gepubliceerd in het vakblad Personality and Individual Differences, laten zien dat persoonlijkheidskenmerken vaak zwaarder wegen dan intelligentie of opleiding als het gaat om het herkennen van de waarheid.

Onderzoekers probeerden te verklaren waarom juist narcisten zo aangetrokken worden door alternatieve feiten. De theorie is dat mensen met narcistische trekjes zichzelf vaak superieur vinden en hunkeren naar aandacht. Complottheorieën bieden hen iets heel verleidelijks: het gevoel dat zij 'geheime kennis' bezitten die de rest van de "schapen" niet heeft.

Studieauteur Dr. Tylor Cosgrove legt uit aan The Conversation: “Wanneer mensen zich superieur voelen aan experts, zich speciaal willen voelen, of een concreet antwoord nodig hebben in onzekere tijden, kunnen ze hun redeneervermogen gebruiken om bepaalde overtuigingen vast te houden, ondanks een gebrek aan bewijs. Mijn onderzoek suggereert dat hoogopgeleide mensen hier niet immuun voor zijn.”

Een van de meest opvallende conclusies uit de twee deelstudies is dat een hoge opleiding geen bescherming biedt tegen nepnieuws. De deelnemers kregen onder andere nepkoppen voorgeschoteld zoals: "Ebolavirus veroorzaakt door Amerikaanse kernproeven". Mensen die hoog scoorden op narcisme trapten hier vaker in, of ze nu een universitair diploma hadden of niet.

“Hoogopgeleide mensen waren net zo geneigd om deze overtuigingen te steunen als mensen zonder formele opleiding,” voegde Dr. Cosgrove toe. Het lijkt erop dat 'gemotiveerd redeneren', het zoeken naar argumenten die passen bij wat je wilt geloven, sterker is dan de kritische vaardigheden die je op school leert.

Helaas is er geen simpele oplossing voor narcisme. In het vakblad schrijven de wetenschappers: “Persoonlijkheidskenmerken zoals narcisme zijn notoir moeilijk te veranderen, vooral als het individu niet gemotiveerd is om dat te doen.” Ze voegen eraan toe dat het bieden van gezonde manieren om sociale behoeften en de honger naar kennis te bevredigen zou kunnen helpen, maar noemen dit een "behoorlijke uitdaging".

De onderzoekers benadrukken dat vervolgonderzoek noodzakelijk is. Het is namelijk nog niet volledig duidelijk of de effecten van narcisme, de behoefte aan afsluiting en de drang om uniek te zijn direct gekoppeld zijn aan die typische complotmentaliteit. Tot die tijd is het vooral een kwestie van kritisch blijven kijken, ook als het antwoord minder 'speciaal' voelt dan de theorie.