Waarom kunst zo goed werkt voor geld witwassen

01 feb , 17:00 • Lifestyle

doorWillem Megens

Een peperduur schilderij boven de bank is voor de meesten een teken van goede smaak en rijkdom. Maar achter de vergulde lijsten en de serene stilte van veilinghuizen schuilt een wereld die minder fraai is dan een Van Gogh. De kunstmarkt is namelijk uitgegroeid tot een geliefde speeltuin voor criminelen die hun 'vieze' geld een fris nieuw kleurtje willen geven.

Volgens het Art Basel en UBS Art Market Report 2025 was de wereldwijde kunstmarkt in 2024 goed voor een indrukwekkende omzet van $ 57,5 miljard (€ 49,5 miljard). Dat kunst een serieuze investering is, staat vast. Maar onderzoek naar de krachten achter witwassen laat een schokkende schaduwkant zien: de handel in kunst wordt, na drugs- en wapenhandel, gezien als de meest lucratieve bron voor het financieren van illegale activiteiten. Experts schatten dat jaarlijks tussen de 2% en 5% van het wereldwijde BBP wordt witgewassen.

Een Basquiat van honderd dollar?

Waarom is kunst zo populair bij boeven? Dat komt door het gebrek aan transparantie en de subjectieve waarde. Een schilderij is waard wat de gek ervoor geeft. Een bizar voorbeeld uit 2007 laat zien hoe makkelijk het kan gaan: een werk van Jean-Michel Basquiat ging de grens over met een factuur van slechts $100, terwijl het in werkelijkheid $8 miljoen waard was. Deze truc was onderdeel van een witwasplan van een Braziliaanse bankier.

Zo werkt de 'wasstraat'

Het witwassen via kunst werkt als een geoliede machine in drie stappen, vergelijkbaar met de tactieken van drugskartels:

Investering: Criminelen kopen kunst met contant geld. Wanneer ze het weer verkopen, eisen ze een bankoverschrijving van de nieuwe koper. Zo staat het geld ineens 'officieel' op een bankrekening. Hierbij wordt vaak hulp gezocht bij corrupte insiders in galeries of veilinghuizen.
Spreiding: Door het geld via meerdere rekeningen te verplaatsen en kunstwerken op veilingen voor irrationeel hoge prijzen te verkopen, wordt het spoor naar de criminele bron onleesbaar gemaakt.
Integratie: Het 'schone' geld wordt uiteindelijk geïnvesteerd in legale zaken, vaak via schimmige brievenbusfirma’s, waardoor de cirkel rond is.

Kwetsbare plekken

De kunstwereld heeft nogal wat zwakke plekken. In 2024 rolden Europese autoriteiten nog een enorme operatie op in Spanje, Frankrijk, Italië en België waarbij meer dan 2.000 vervalste moderne kunstwerken in beslag werden genomen. Schade? Zo'n €200 miljoen.

Daarnaast zijn privéverkopen een groot risico, omdat de identiteit van de verkoper daar zelden openbaar wordt gemaakt. Ook digitale transacties met crypto en het gebruik van 'vrije havens' (beveiligde opslagplaatsen waar geen belasting wordt betaald) maken het de autoriteiten erg lastig om de echte eigenaren op te sporen.

Nieuwe regels en bewustwording

Gelukkig wordt de strop langzaam aangetrokken. De Europese Unie heeft de regels aangescherpt: kunsthandelaren moeten nu de identiteit van hun klanten controleren en elke transactie boven de €10.000 monitoren.

Zelfs musea dragen hun steentje bij. In Milaan was in 2024 een tentoonstelling te zien met 80 werken die ooit in handen waren van de georganiseerde misdaad, waaronder stukken van Salvador Dalí en Andy Warhol. Het doel? Het publiek laten zien dat een prachtig schilderij soms een heel lelijk verhaal kan verbergen.