Atleet Richard Whitehead over zijn dubbele amputatie en hoe hij dit jaar al drie keer zijn eigen wereldrecord verbrak

Wie denkt dat een gouden atleet op zijn vijftigste rustiger aan gaat doen, heeft het mis. Zondag 11 oktober bewees hij in de straten van Chicago het tegendeel door op sensationele wijze zijn eigen wereldrecord opnieuw te verbreken.

Richard werd geboren met een dubbele bovenbeenamputatie en rent zijn kilometers op speciaal ontworpen, high-tech carbon 'blades'. Waar een gemiddelde hardloper vertrouwt op spieren, pezen en gewrichten, haalt Richard zijn balans, kracht en ritme volledig uit de interactie met deze technologische kunstwerkjes. Het maakt zijn prestaties op de weg niet alleen een fysieke slijtageslag, maar ook een ongekende demonstratie van pure lichaamsbeheersing.

In een sportwereld waarin tijden en records de absolute wet zijn, blijft Richard als topsporter zoeken naar manieren om sneller en efficiënter te worden. “Ik stem elk jaar mijn voorbereiding en doelen af met mijn coach”, vertelt hij. “Je moet sterk en dynamisch zijn, maar ook veel kennis hebben van je sport om te blijven groeien. Naarmate je ouder wordt, kun je je als hardloper continu blijven ontwikkelen. Soms word je sneller, soms efficiënter.”

Dat die theorie klopt, bleek laatst in Chicago. Na een trainingsblok van negen weken verscheen hij aan de start met één specifiek doel: de klok nóg scherper zetten. Waar hij eerder dit jaar in Londen nog finishte in 2:40:25, klokte hij in Chicago een indrukwekkende tijd van 2:38:49. Hij snoepte daarmee ruim anderhalve minuut van zijn eigen wereldrecord voor dubbele amputees af.

Toch is zo’n perfecte race nooit een garantie. “Er kan zoveel misgaan tijdens een marathon. Je kunt twaalf maanden perfect trainen en dan kan het op de dag zelf door het weer of een opspelende maag toch niet samenkomen.” Om die onvoorspelbaarheid te tackelen, hanteert hij een strakke tactische strategie: de 10-10-10 tactiek. “De eerste 10 kilometer zoek ik naar een comfortabel racegevoel. De tweede 10 kilometer gebruik ik om mijn race op te zetten voor de finale, en de laatste 10 kilometer ga ik pas echt pushen en kijken hoe dicht ik bij die recordtijd zit.”

Achter de onverwoestbare atleet schuilt een man wiens mentale fundament al in zijn vroege jeugd werd gelegd. Toen Richard opgroeide, was de wereld nog helemaal niet zo ingericht op adaptieve sporten. “Toen ik jong was, had ik helemaal niemand die was zoals ik, of die marathons liep met een beperking”, blikt hij terug. Het gebrek aan een voorbeeld zorgde er niet voor dat hij opgaf; het dwong hem om zijn eigen blauwdruk te schrijven.

De ommekeer kwam toen hij het verhaal ontdekte van Terry Fox, de legendarische Canadese renner die met een geamputeerd been een marathon per dag liep voor het goede doel. “Toen ik het verhaal van Terry Fox zag, wakkerde dat echt een vuur in mijn buik aan. Ik dacht: op een dag, als ik een eigen marathon kan lopen, wil ik dat op mijn eigen manier doen.”

Dat eigenwijze doorzettingsvermogen definieert hem nog altijd. Voor Richard is topsport een dagelijkse spiegel om een beter mens te worden. “Ik kijk naar mensen om me heen en verzamel de mooie eigenschappen: hoe duurzaam iemand is, of hoe aardig iemand communiceert. Al die kleine dingen neem ik mee. Iedere dag wil ik beter zijn. En ik denk dat we allemaal beter kunnen worden, hoe oud we ook zijn.”

Zijn honger naar extreme uitdagingen leidde vorig jaar tot één van zijn meest ambitieuze projecten tot nu toe: twintig marathons lopen in één kalenderjaar, verspreid over de hele wereld, om zo de magische grens van 100 marathons te passeren. Deze uitdaging begon in Dubai en bracht hem via Sydney, de Victoria Falls in Zimbabwe, Rome, Milaan en Tromsø uiteindelijk naar de finishlijn in New York.

“Ik kwam op een punt dat ik op tachtig marathons stond”, vertelt Richard. “Als sportman kijk je dan naar je kalender en vraag je je af: wat gaat me dit jaar echt motiveren en verbazen?” Het werd een logistieke en fysieke uitputtingsslag, waarbij de uitdaging ver voor het startschot begon. “Vier uur voor de wedstrijd begint mijn routine al. Ik ben vaak om 01:00 uur ’s nachts al wakker om te stretchen, mijn lichaam te voeden en mentaal scherp te worden. Maar het belangrijkste is het controleren van de protheses. Ik check ze dubbel, driedubbel, vierdubbel. Je wilt absoluut geen mechanische problemen als je op topsnelheid loopt.”

Uiteindelijk voltooide hij de twintig marathons met vlag en wimpel, waarvan hij er maar liefst zeventien binnen de magische grens van drie uur liep. “Het was geweldig om de wereld letterlijk aan mijn voeten te zien liggen op marathondagen.”

Hoewel hij koninklijk werd onderscheiden als MBE (Member of the Order of the British Empire), heeft Richard zijn topsportstatus omgezet in een grotere maatschappelijke missie. Hij is ambassadeur voor Mental Health UK en gebruikt zijn platform om het taboe rondom mentale gezondheid bij mannen te doorbreken. “Als je een mentaal sterke toekomst voor jezelf schetst, bouw je de strategieën op om te dealen met loodzware omstandigheden zoals depressie, angst of trauma.”

Zijn focus is inmiddels verschoven van de klok naar de mensen die naast hem lopen. Juist daarom ruilde hij de flitsende schijnwerpers van de 200 meter sprint in voor de rauwe verhalen van de marathon. “Als je sprint, zie je alleen een flits van succes en de oefening die daaraan voorafgaat blijft onzichtbaar. In een marathon worden er in het achterveld wel 40.000 of 50.000 unieke verhalen verteld. Je deelt de weg met mensen die lopen voor een overleden geliefde, of die al twaalf maanden vechten voor hun eerste finish. Wat mij betreft moet het respect altijd gaan naar de mensen die het langst op hun voeten staan. Zeven uur lang knokken op het asfalt, dát is pas echt een zware dag.”

Met zijn eigen stichting, The Richard Whitehead Foundation, zet hij die woorden om in daden door de peperdure sportprotheses te financieren voor jongeren met een beperking. Zijn doel voor de toekomst heeft dan ook niks meer met medailles te maken. “Het moeilijkste is verantwoordelijkheid nemen en je echt aan iets positiefs verbinden. Soms zijn die eerste paar stappen de zwaarste. Ik hoop dat als mensen mij zien lopen, ze anders gaan kijken naar hun eigen mogelijkheden. Het mooiste wat ik kan achterlaten is dat ik iemands potentieel heb helpen ontsluiten om zijn of haar eigen verhaal te gaan schrijven.”