Waarom de moord op de voormalige Japanse premier Shinzo Abe zoveel steun oogst in Japan

Op 8 juli 2022 vond in de Japanse stad Nara een gebeurtenis plaats die het land op zijn kop zette. Shinzo Abe, oud-premier en de langstdienende leider in de naoorlogse geschiedenis van Japan, stond buiten een treinstation een toespraak te houden ter ondersteuning van een kandidaat voor de senaatsverkiezingen. Plotseling naderde Tetsuya Yamagami, 45 jaar, de politicus van achteren met een zelfgemaakt vuurwapen en vuurde twee het keer af. Abe viel getroffen neer en stierf vrijwel onmiddellijk aan zijn verwondingen, een schok voor een land waar vuurwapengeweld extreem zeldzaam is door strenge wapenwetten.

Yamagami werd ter plekke gearresteerd, omringd door beveiligers, media en omstanders die in ongeloof toekeken.

Volgens zijn eigen verklaringen en wat tijdens de rechtszaak naar voren kwam was Yamagami geen politiek extremist, maar iemand wiens leven volgens hem verwoest was door de Verenigingskerk (Unification Church), een religieuze groep die in Japan en daarbuiten zeer controversieel is.

Deze kerk, opgericht in Zuid-Korea in 1954, staat bekend om massahuwelijken en intensieve werving, maar kreeg in Japan veel kritiek vanwege agressieve fondsenwerving die een aantal gezinnen in financiële problemen bracht.

Yamagami verklaarde dat zijn moeder grote bedragen, naar verluidt rond de ¥100 miljoen (ongeveer €600 000) aan de kerk had gedoneerd. Die donaties zouden het gezin in ernstige financiële problemen hebben gebracht, zijn broer zou later zelfmoord hebben gepleegd en Yamagami zou zijn eigen kansen op een normale toekomst (zoals opleiding) hebben zien verdampen.

Yamagami wilde aanvankelijk een leider van de Verenigingskerk zelf aanvallen, maar vond dat praktisch onmogelijk omdat die persoon niet in Japan was. In zijn ogen was Abe een symbool van de politieke steun aan deze kerk, omdat de voormalige premier banden had met organisaties gelinkt aan de kerk en openlijk steun had gegeven aan sommige van haar initiatieven. Daarom concludeerde Yamagami, foutief of niet, dat Abe een legitimatie was voor de kerk en maakte hem daarmee een doelwit.

Tijdens het proces vertelde hij dat zijn doel niet enkel het doden van Abe was, maar vooral het belichten van de invloed van de kerk op de politiek.

Drie en een half jaar na de moord heeft het Nara District Court, op 21 januari 2026 een uitspraak gedaan: Yamagami is veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf.

In Japan wordt “levenslang” officieel gezien als de zwaarste straf buiten de doodstraf, al laat het systeem theoretisch ruimte voor voorwaardelijke invrijheidstelling, al krijgen veel veroordeelden dit niet en blijven ze decennia vastzitten.

Prosecutors benadrukten dat het een “extreem ernstig en ongekend incident in de naoorlogse geschiedenis” is, gezien de schaal en symbolische impact van de moord. De verdediging vroeg voorzichtiger om maximaal 20 jaar, wijzend op zijn jeugd en de omstandigheden rond de kerk, maar de rechter ging niet mee in die mildere interpretatie.

Wat opvallend is aan deze zaak, is niet alleen de moord zelf, maar de massa-achtige sympathie en begrip die Yamagami in delen van Japan oogstte. Nadat de motieven duidelijk werden, ontvingen Japanse autoriteiten duizenden steunbetuigingen, cadeaus en zelfs geld voor de dader, en er circuleerden petities waarin om minder zware straf werd gevraagd. Het was zelfs het geval dat 62% van de Japanners tegen een staatsbegrafenis waren voor de vermoorde premier. Voor buitenstaanders klinkt het allemaal bizar, maar deze moord heeft wel veel problemen in Japan aan het licht gebracht.

De affaire bracht de relatie tussen politiek en religieuze organisaties in de spotlights. De regering moest toegeven dat veel leden van de regerende partij banden hadden met de Verenigingskerk, wat politieke resonantie had en leidde tot aftredingen en nieuwe wetten tegen exploitatieve donaties. Veel mensen zagen Yamagami niet als een monster, maar als iemand die wanhopig opkwam tegen wat zij beschouwden als systeemfouten, vooral omdat Japan nog steeds worstelt met de grenzen tussen religieuze vrijheid en misbruik. Deze mate van publieke empathie voor een politieke moordenaar is vrij uniek in Japan, een land dat historisch weinig politieke geweld kent en waar publieke opinie doorgaans sterk afwijzend is tegenover geweldplegers.

De moord op Shinzo Abe was een tragedie; het feit dat een prominente publieke figuur werd gedood op klaarlichte dag valt niet goed te praten. Tegelijkertijd heeft de zaak geleid tot kritische reflectie op religieuze invloed en politieke relaties, een maatschappelijke discussie over financiële uitbuiting, aanpassing van beleid en wettelijke aanpak en een nationaal gesprek dat Japan al lang vermeed.

Of je dit nu een “zinvolle verandering” noemt of niet, het incident heeft diepgaande gevolgen gehad voor debat, politiek en wetgeving.