“Het is toch een beetje spionage in de romantische sfeer,” zegt Schoonhoven in een interview met FHM. ‘’Je zit een beetje in de Hollywood- of Netflix-achtige sfeer.’’ Jonathan Mor is geen klassieke held uit een actiefilm, al zou je dat op basis van zijn loopbaan wel bijna denken. Hij werkte vier jaar voor het Israëlische leger, bijna twintig jaar als spion voor AMAN en meer dan vijftien jaar voor de Mossad.

Jonathan Mor specialiseerde zich in human intelligence: het rekruteren van bronnen, het winnen van vertrouwen, het manipuleren van mensen met charme en intelligentie in plaats van met geweld: “Zijn werk was voor een groot deel praten, niet schieten.” Juist daarin schuilt de spanning. Mor opereerde niet als man met zonnebril en pistool in een steegje, maar als een gladde, overtuigende zakenman die zich voordeed als iemand anders: “Hij deed zich altijd voor als een zeer rijke zakenman, meestal uit Zuid-Afrika. Met die dekmantel wist hij mensen het gevoel te geven dat ze de loterij hadden gewonnen. Mensen raakten dan in de ban van deze Jonathan.”

Mor sprak meerdere talen, zag eruit als een Europeaan en paste daardoor moeiteloos in rollen die hem overal ter wereld toegang gaven. Volgens Schoonhoven was dat cruciaal: “Hij ziet er niet uit als een Israëliër, hij ziet eruit als een Nederlander.” Daardoor kon hij zich voordoen als Duitse, Oostenrijkse of Zuid-Afrikaanse zakenman zonder meteen argwaan te wekken.

In het boek en het gesprek komt ook de duistere kant van dat bestaan naar voren. Mor werkte niet alleen aan het binnenhalen van informatie, maar ook aan operaties die over de grens van het onvoorstelbare gingen: ontvoeringen, infiltraties en liquidaties. Hoe voelt het om iemand te benaderen terwijl je weet dat die persoon mogelijk zal sterven door jouw toedoen?

Schoonhoven vraagt het hem expliciet, maar Mor blijft trouw aan de logica van zijn vak. “Het is oorlog,” is in wezen zijn antwoord. In die redenering zijn liquidaties geen doel op zich, maar een middel om erger te voorkomen. Of, zoals hij het zelf laat begrijpen: als iemand onderweg is om jou te doden, dan moet je hem eerst stoppen. Schoonhoven wil die spanning bewust laten bestaan in het boek. Hij oordeelt niet voor de lezer, maar zet de feiten neer en laat de morele vraag open.

Wat het boek extra spannend maakt, is dat Schoonhoven niet alleen op Mors herinnering hoefde te vertrouwen. De wereld waarover hij schrijft, is afgesloten, geheim en vol mensen die niets willen zeggen. Toch wist hij stukken van het verhaal te verifiëren. “Dat is heel lastig, documenten zijn er bijna niet.” Juist daardoor wordt elk klein stukje bewijs belangrijk: een deelnemerslijst, een conferentie, een e-mail, een alias op een visitekaartje, een getuige die bereid is te spreken.

Soms valt alles op zijn plek. Zo sprak Schoonhoven met een familielid van een Iraanse wetenschapper die destijds benaderd was door iemand met een van Mors schuilnamen. Die persoon herkende de werkwijze, de context en zelfs de ontmoeting in Hongkong. “Dan zie je dus een mailconversatie met een schuilnaam, en dan klikt alles zodanig in elkaar dat je weet: hier is letterlijk geen speld tussen te krijgen.”

Geloofwaardigheid is essentieel, want Mors levensloop bevat precies de elementen die anders als overdrijving zouden klinken: hij stond op de dodenlijst van de Iraanse Revolutionaire Garde, leefde jarenlang onder schuilnamen, deed operaties in exotische landen en moest uiteindelijk vluchten voor zijn leven.

Waarom komt hij nu naar buiten? Volgens Schoonhoven spelen meerdere dingen mee. ‘’Er is ijdelheid, zegt hij eerlijk: na een leven van zwijgen wil elke inlichtingenman ooit vertellen wat hij werkelijk heeft gedaan. Er is ook behoefte aan erkenning, en aan geld. En er is een duidelijke drang om zijn eigen versie van het verhaal te geven, zeker nu zijn carrière niet is geëindigd zoals gehoopt. Hij wil duidelijk maken waarom zijn carrière uiteindelijk mis is gelopen.” Dat gebeurde niet door eigen falen, maar doordat hij werd ontmaskerd tijdens een te riskante missie.

Voor Schoonhoven zelf was het project ook uitzonderlijk. Als journalist die al jaren over inlichtingendiensten schrijft, noemt hij het een droom om iemand tegenover zich te hebben die overal over kan praten.: “Je krijgt een soort masterclass van iemand die op wereldschaal heel hoog stond in dit vak.”

Spion van de Mossad is daarmee een zeldzame inkijk in hoe geheime diensten werkelijk werken als wereld van macht, afwegingen en een soort territoriumstrijd. Zelfs in Nederland, vertelt Schoonhoven, botsen diensten op elkaar: “Het is een soort spel achter de schermen, af en toe komt er een grote ruzie als iets uitkomt.” Daarmee wordt het boek uiteindelijk meer dan alleen het verhaal van één voormalige agent. Het laat zien hoe inlichtingendiensten opereren: via relaties, afwegingen en beslissingen die zich grotendeels buiten het zicht afspelen. Een zeldzame inkijk in een wereld die normaal gesloten blijft.