"De jaren tachtig waren de slechtst bezochte periode voor de bioscoop sinds de Tweede Wereldoorlog," begint Albert Jan Vos. "De opkomst van de videotheek hakte er hard in. En bioscopen maakten het er zelf niet beter op: we zaten op houten klapstoeltjes te kijken naar films met monogeluid. Het stond bij mijn vrienden totaal niet hoog in het vaandel om naar de bioscoop te gaan."

Een carrière in het filmvak lag voor Vos dan ook niet voor de hand. Albert Jan werd geboren in Steenwijk, volgde later de hotelschool en droomde van de internationale hotelwereld in Amerika. Gastvrijheid en reuring zaten er namelijk al vroeg in; vanaf zijn dertiende werkte hij al in de horeca.

Allemaal tot een leraar van de hotelschool werd ontslagen en Vos tijdelijk ging bijspringen in de bioscoop van zijn familie. Al snel werd hij gebeld door Wim de Bruijn, directeur van een bioscoopconcern, die dringend een bedrijfsleider zocht met én een horeca-opleiding én kennis van 35mm-bioscooptechniek.

Vos ging akkoord, maar op zijn eigen voorwaarden: "Ik zei: 'Ik word bedrijfsleider voor acht uur in de week. Als het niet bevalt, ben ik zo weg.' Na vier maanden kwam hij naar me toe en zei: 'Albert Jan, we betalen je voor acht uur, maar je werkt er zestig. Mogen we je een normaal contract geven?' Zo is het begonnen. Was dat niet gebeurd, dan had ik waarschijnlijk in Amerika gezeten."

Wim de Bruijn werd zijn leermeester, maar Vos ontwikkelde al snel een geheel eigen filosofie. Een bioscoopbezoek moest veel meer zijn dan alleen een film starten op een doek.

"Disney is de koning van entertainment," legt Vos uit. "Entertainment is emotie. Wanneer er in entertainment geen emotie zit, is het mislukt. Ons team was daarom continu bezig met de vraag: hoe maken we rondom een film net dat beetje extra spektakel?"

Dat leidde tot creatieve en spraakmakende acties. Voor de horrorfilm Piranha 3D zette zijn team een aquarium met een echte piranha op de kassa. Vos vertelde op de radio dat bezoekers kortingskaartjes van de bodem van de bak konden vissen. Het landelijke radioprogramma van Edwin Evers dook er bovenop en bleef er uren over praten op de radio. "Die actie was onbetaalbaar," lacht Vos. "De film trok uiteindelijk bijna 400.000 bezoekers."

Bij een première van Indiana Jones stortte hij zelfs zestien kubieke meter zand in de straat voor de bioscoop, inclusief boogtenten en een parcours voor Land Rovers. "De directeur van de filmmaatschappij zei me later dat hij bij de wereldpremière in Cannes was geweest, maar dat de echte première bij ons in de straat plaatsvond. Bezoekers wisten: bij ons is er altijd wat te beleven."

Vos begon in 1992 voor zichzelf en startte met behulp van de bank een eigen bioscoop in Hoogeveen. Die gedrevenheid bleef niet onopgemerkt. In 1997 ontving Vos de prestigieuze Gouden Mickey van Disney voor beste bioscoop van Nederland. Het vakblad Holland Film Nieuws stopte na tien jaar zelfs met de jaarlijkse verkiezing voor 'Beste Bioscoopteam van Nederland', omdat het team van Vos de prijs steevast bleef winnen. Later breidde hij het imperium verder uit naar andere steden, waaronder de vestigingen van zijn huidige Luxor Cinemas in Meppel en Steenwijk.

Wie denkt dat Vos al zijn succes uitstippelt met ingewikkelde rekenmodellen, heeft het mis. Hij onderneemt primair op gevoel. "Ik heb nooit angst gekend," vertelt hij openhartig. "Angst om te investeren of om grote leningen aan te gaan om iets op te bouwen, zit simpelweg niet in mij. Ik reageer emotioneel op kansen. Geld is voor mij nooit een drijfveer geweest, maar een middel om de beleving beter te maken. Als je elk initiatief vooraf in Excel gaat doodrekenen, verander je nooit meer iets in je pand."

Die durf stelde hem in staat om grote vernieuwingen door te voeren en voorop te lopen in techniek. Zo bracht hij Dolby Atmos naar Nederland en was hij nauw betrokken bij de uitrol van Dolby Cinema. "Technisch gezien is Dolby Cinema nog steeds het allerbeste wat je kunt hebben," stelt hij vast. "Regisseurs en producenten vliegen speciaal over om te zien hoe hun films daarin klinken en tonen."

Toch kende het vak ook zware tijden. Na het absolute recordjaar 2019 en een veelbelovend begin van 2020, legde de coronapandemie de hele sector stil.

"Wij zijn negen maanden achter elkaar dicht geweest," blikt Vos terug. "In tegenstelling tot de horeca hadden wij geen afhaal of bezorging. Ik kan moeilijk thuis popcorn bezorgen als mensen op de bank een film kijken. Daarbovenop kwamen de latere stakingen in Hollywood en de opkomst van streamingdiensten."

Voor het eerst twijfelde de ras-ondernemer aan het voortbestaan van zijn branche. "We hebben de komst van televisie overleefd, de videotheek, de dvd en het internet. Maar door streaming dacht ik echt even: dit gaan we niet redden, het is klaar.' Dat was een heel heftig moment."

Het geloof keerde terug tijdens CinemaCon in Las Vegas, het grootste internationale bioscoopcongres ter wereld. Vos zat er tussen 2.500 vakgenoten toen filmmakers als Steven Spielberg en Christopher Nolan het woord namen.

"Spielberg noemde Tom Cruise de redder van de bioscoop, omdat Cruise weigerde zijn Top Gun: Maverick direct naar een streamingdienst te sturen. Hij wachtte tot de zalen weer open mochten en bracht wereldwijd 1,5 miljard dollar op. In één klap was het iedereen weer duidelijk: de échte impact en de grootste opbrengsten van een film ontstaan op het grote doek."

Dat besef gaf Vos een enorme boost. "Ik kreeg kippenvel in die zaal. Ik kwam terug in Nederland en wist: de bioscoop knalt weer. We hebben het overleefd."

Kijkend naar de toekomst van het bioscoopvak, benadrukt Vos dat persoonlijke aandacht het verschil gaat maken. Hij ziet dat grote ketens steeds meer automatiseren met poortjes en zelfscankassa's, maar gelooft juist in een warme, menselijke benadering.

In zijn huidige Luxor-bioscopen brengt Vos die filosofie dagelijks in de praktijk. "Gastheerschap is alles," zegt hij beslist. "Wanneer ik mensen lesgeef in hospitality, laat ik ze beelden zien van The Love Boat. Captain Stubing staat bij de loopplank om iedere gast persoonlijk te verwelkomen en weer uit te zwaaien. Dat authentieke gastheerschap ontbreekt tegenwoordig te vaak. Een bezoeker wil vermaakt worden, zich welkom voelen en een magische avond beleven."

Als hem gevraagd wordt naar zijn persoonlijke favoriete film, wijst Vos naar de poster van Forrest Gump. "Die film heeft werkelijk alles: vernieuwende techniek, prachtige muziek van Alan Silvestri en een hoofdpersoon die puur op gevoel keuzes maakt, zonder angst," besluit Vos.

"Het laat zien dat je in het leven altijd de keuze hebt om er iets moois van te maken. En dat is exact wat wij in het theater doen. Als je ergens met passie voor staat, neem je mensen daarin mee. Film blijft wat dat betreft een heerlijke verslaving."