Gashouder is terug: directeur Boye ‘t Lam over hoe een Amsterdamse icoon zichzelf opnieuw uitvindt

Er zijn weinig plekken in Amsterdam waar zoveel muziekgeschiedenis is geschreven als in de Gashouder. Wie er ooit tijdens Awakenings heeft gestaan, weet hoe indrukwekkend die enorme ronde zaal kan zijn. Het monumentale stalen dak, de industriële architectuur, duizenden mensen die volledig opgaan in de muziek. Het is een ervaring die je moeilijk kunt vergelijken met een reguliere concertzaal. Niet voor niets staat dit internationaal bekend als The Temple of Techno. We kunnen ons slechtere bijnamen voorstellen.

Maar Gashouder is veel meer dan alleen de tempel van de techno. Dat moet de komende jaren duidelijker worden dan ooit. Na een ingrijpende verbouwing, waarbij onder meer een compleet nieuwe verdieping onder het gebouw is gerealiseerd, begint een nieuw hoofdstuk.

Aan het roer staat Boye ‘t Lam (40), die zijn sporen ruimschoots heeft verdiend in de Amsterdamse muziekwereld. Hij begon ooit bij platenwinkel Rush Hour, organiseerde clubavonden in onder meer Trouw, werkte als programmeur bij Paradiso en hielp jarenlang mee aan de ontwikkeling van Dekmantel. Inmiddels is hij verantwoordelijk voor de toekomst van een van de meest iconische gebouwen van de stad.

"Het is een soort ontknoping en climax van de afgelopen drie, vier jaar", vertelt hij wanneer we hem spreken, vlak voor Amsterdam Dance Event. "Het is natuurlijk een te gekke ervaring en uitdaging om nu een volgend hoofdstuk te mogen inleiden."

Voor Boye is de Gashouder allesbehalve een onbekende locatie. Hij woont al bijna twintig jaar in Amsterdam en bracht een groot deel daarvan door in West. Van clubnachten tot festivals en culturele evenementen: de Westergas is al jarenlang een vaste waarde in zijn leven.

"Ik kom hier al sinds ik in Amsterdam woon. Het is heel erg onlosmakelijk verbonden met de stad en met de culturele invulling die het al jaren heeft. Je bouwt eigenlijk voort op mijn persoonlijke geschiedenis, maar het is ook bijna een soort publiek erfgoed geworden."

Volgens hem wordt de bijzondere architectuur van het gebouw nog weleens onderschat. "Als je er nog nooit bent geweest, is het bijna een van de best bewaarde geheimen van Amsterdam. Iedereen fietst erlangs en ziet een soort grote stalen silo. Maar als je eenmaal binnen bent, denk je: wow. Die architectuur, dat dak, die hele ervaring."

Daar komt nog iets bij. Met een capaciteit van ongeveer vierduizend bezoekers vult de Gashouder een opvallend gat in het Amsterdamse podiumlandschap. "Je hebt Paradiso en Melkweg met zalen rond de vijftienhonderd bezoekers. Aan de andere kant heb je de AFAS Live en Ziggo Dome, met capaciteiten vanaf ongeveer zesduizend mensen. Daartussen zat heel weinig. Wij vullen dat gat in."

Dat op een plek middenin de stad. "De kans dat er de komende twintig jaar nog zo'n podium binnen de ring wordt ontwikkeld, is nihil."

De grootste verandering aan de Gashouder - in 2018 als onderdeel van het Westergasterrein overgekocht door de bekende dance-ondernemer Duncan Stutterheim - is voor bezoekers straks van buitenaf nauwelijks zichtbaar. Onder de monumentale evenementenhal is namelijk een volledig nieuwe verdieping gebouwd.

Dat klinkt misschien niet direct spectaculair, maar volgens Boye vormt die ingreep de sleutel tot de toekomst van het gebouw. "We waren een lege evenementenhal. Een prachtige zaal, maar er zat helemaal niks in. Voor ieder evenement moesten licht, geluid, toiletten en allerlei andere faciliteiten worden ingevlogen. Omdat daar binnen geen ruimte voor was, moesten er telkens tenten omheen worden gebouwd."

Dat maakte het organiseren van evenementen tijdrovend en kostbaar. Voor concerten, waarbij artiesten vaak binnen één dag opbouwen, optreden en weer vertrekken, was de locatie daardoor nauwelijks geschikt. "De grootste vraag was: hoe krijgen we die infrastructuur van buiten naar binnen? Uiteindelijk bleek de oplossing om een verdieping onder de Gashouder te bouwen."

In die nieuwe kelder bevinden zich onder meer toiletten, lockers, cateringvoorzieningen, kleedkamers en andere ondersteunende faciliteiten. In de hoofdzaal zijn vaste barren en een entreegebied toegevoegd, evenals een balkon.

Ook de akoestiek is flink aangepakt. Niet bepaald een overbodige luxe in een gigantische ronde ruimte van steen en staal. "Zo'n zaal is in de basis een nachtmerrie voor iedere geluidstechnicus. Daarom hebben we heel veel akoestisch materiaal toegevoegd, op een manier waarop je het bijna niet ziet."

De panelen zijn zo verwerkt dat ze opgaan in de bestaande architectuur. Het verschil is volgens Boye onmiddellijk merkbaar. "Als je nu van buiten naar binnen komt, merk je meteen dat je gewoon een gesprek kunt voeren. Dat wordt voor de ervaring van het programma echt een enorme plus."

De belangrijkste winst is uiteindelijk dat de Gashouder niet langer uitsluitend afhankelijk is van grote evenementenproducties.

"We zijn van een evenementenlocatie naar een volwaardig cultuurpodium gegaan. Daardoor kunnen we veel meer programma's presenteren, waaronder concerten die voorheen simpelweg niet mogelijk waren."

Bij alle vernieuwingen was er één belangrijke voorwaarde: het unieke karakter van de Gashouder moest behouden blijven. Want wat maakt deze plek nou zo bijzonder? Waarom voelt een avond in Gashouder anders dan een concert in een reguliere zaal?

"Er zijn maar een paar podia waar de omgeving zelf de show echt versterkt", legt Boye uit. "Veel concertzalen zijn zwarte dozen. Dat heeft natuurlijk een reden, want een artiest kan zo'n ruimte helemaal naar zijn hand zetten. Maar de Gashouder heeft van zichzelf al zo'n expressieve architectuur dat het gebouw juist iets toevoegt aan de voorstelling."

Vooral de ronde vorm speelt daarin een belangrijke rol. "Je staat hier met bijna vierduizend mensen, maar toch voelt het intiem. Door die ronding blijf je altijd relatief dicht bij de artiest. Die combinatie van schaal, intimiteit en monumentale architectuur creëert bijna een tempelachtige ervaring."

Precies die eigenschappen wil Gashouder in de toekomst nog nadrukkelijker benutten. "We willen artiesten echt uitdagen om speciaal voor de Gashouder een show te maken. Dat kan met een podium midden in de zaal, een halve cirkel of een compleet andere opstelling. We merken nu al dat artiesten die hier komen optreden aanpassingen maken aan hun bestaande tourproductie, juist omdat deze ruimte zoveel mogelijkheden biedt."

Boye haalt een optreden van Underworld in 2024 aan als voorbeeld. De Britse elektronische act is gewend om in grote arena's te spelen, maar koos destijds voor de relatief intieme Gashouder.

"Ze namen hun volledige tourproductie mee, maar stonden iedere ochtend om tien uur de show weer aan te passen aan de zaal. In vier dagen zag je die voorstelling steeds beter worden. Dat is precies wat deze plek kan toevoegen."

Wie naar de programmering kijkt, ziet onmiddellijk dat de ambities verder reiken dan elektronische muziek. Van The Opposites en Overmono tot klassieke muziek en bijzondere samenwerkingen met gevestigde culturele instellingen: de Gashouder wil zich niet langer in één hokje laten plaatsen. "We noemen het bewust een cultuurpodium en geen popzaal", vertelt Boye. "We willen multidisciplinair programmeren. Internationaal georiënteerd, maar met een hele duidelijke verbinding met Amsterdam."

De verbindende factor is volgens hem niet zozeer een muziekgenre, maar culturele relevantie. "We zoeken naar programma's die relevant zijn voor deze tijd en een bepaalde verdieping hebben, zonder hun toegankelijkheid te verliezen."

Een mooi voorbeeld is Harmony, een programma waarin klassieke en elektronische muziek samenkomen. Daarbij kan Gashouder veranderen van een uitbundige concertlocatie in een ruimte waar bezoekers op een heel andere manier naar muziek luisteren. "Bij Harmony krijg je een totaal andere luisterbeleving. Dat kan bijna liggend zijn, in plaats van staand voor een podium. We willen juist die veelzijdigheid laten zien."

Ook samenwerkingen met instellingen als Het Nationale Ballet en het Concertgebouworkest passen binnen die visie. "Hoe kunnen we de ervaring van zulke culturele instellingen naar een nieuw, jonger publiek brengen? Zonder afbreuk te doen aan de inhoud, maar door er een hedendaagse vorm aan te geven."

En dan zijn er nog de bijzondere producties die Gashouder zelf wil ontwikkelen. "Ik geloof dat de beste podia een heel goed doorlopend programma hebben, maar daarnaast ook vijf hele speciale producties per jaar. Zie het als de vuurpijlen van je jaar."

Wie dat precies zijn, houdt Boye nog voor zich in verband met lopende gesprekken met acts. Dat kunnen exclusieve shows van grote artiesten zijn, maar bijvoorbeeld ook internationale tentoonstellingen of compleet nieuwe concepten. "We willen de stap maken van een podium dat vooral het programma van anderen presenteert, naar een podium dat zelf het programma ontwikkelt."

Zo'n ambitieuze programmering vraagt vanzelfsprekend om een stevig financieel fundament. Zeker omdat Gashouder onafhankelijk opereert en geen subsidie ontvangt.

Hoe voorkom je dan dat uiteindelijk alleen grote namen en dure evenementen overblijven? "We zeggen altijd dat we een podium zijn op het snijvlak van cultuur en commercie", legt Boye uit. "We hebben een grote zakelijke evenementenmarkt aan de achterkant. Die stelt ons juist in staat om aan de culturele kant programma's te presenteren."

Terwijl veel traditionele poppodia te maken hebben met stijgende kosten en beperkte commerciële mogelijkheden, kan Gashouder verschillende inkomstenstromen combineren. "We zijn een onafhankelijk podium. We krijgen geen subsidie, dus moeten we een ander model ontwikkelen als we hetzelfde type culturele programmering willen aanbieden."

Zakelijke evenementen, commerciële verhuur en horeca vormen belangrijke onderdelen van dat model. De horeca is inmiddels volledig in eigen beheer. "Door die inkomstenbronnen te spreiden, kunnen we het culturele programma mogelijk maken. Je zou het een vorm van interne subsidiëring kunnen noemen."

Het is een interessante gedachte: juist door ruimte te bieden aan commerciële evenementen, wil Gashouder z'n artistieke vrijheid behouden.

Naast de programmering draait de nieuwe Gashouder om iets anders: de totale beleving van een avond uit.

Dat begint al bij binnenkomst. Bezoekers betreden het gebouw voortaan aan de pleinkant, lopen een ontvangstgebied binnen en dalen vervolgens af naar de nieuwe kelder. Van daaruit leidt een trap langzaam omhoog naar de monumentale hoofdzaal.

"Die kelder is vier meter hoog. Het is echt een enorm bouwwerk geworden. Vervolgens loop je via een trap omhoog, waarbij je eerst een gedeelte van de zaal ziet en daarna pas de volledige ruimte. Je wordt meegenomen op een soort reis voordat je de bovenzaal binnenkomt."

Ook de nieuwe eigen producties moeten bijdragen aan een andere manier van uitgaan. Zo wordt bij een aangekondigd nieuwjaarsevenement met Chris Stassy gewerkt met een no-phonebeleid. "Je ziet zeker in de dance dat artiesten steeds vaker zeggen: die telefoons moeten weg. Het gaat erom dat mensen in het moment blijven."

Volgens Boye sluit die gedachte naadloos aan bij wat de Gashouder altijd bijzonder heeft gemaakt. "Het gaat om de verbinding tussen mensen, de verbinding met de artiest en de energie in die zaal. We hebben bij de hele verbouwing nagedacht over hoe we die sfeer kunnen behouden, zelfs wanneer mensen even naar de toiletten of lockers gaan." De vernieuwde Gashouder wil niet alleen een betere zaal worden, maar een plek waar bezoekers herinneringen maken.

Voor een hele generatie muziekliefhebbers blijft de Gashouder onlosmakelijk verbonden met Awakenings. Ook Boye erkent die geschiedenis. De partijen zijn in gesprek over een mogelijke toekomstige samenwerking. “"We zijn in gesprek over de toekomst", vertelt Boye. "Volgend jaar bestaat Awakenings dertig jaar en daar willen we onwijs graag onderdeel van zijn."

Tegelijkertijd is duidelijk dat het gebouw een veel bredere toekomst tegemoet gaat. "Hopelijk kunnen mensen een Gashouder ervaren die toekomstbestendig is voor de komende dertig jaar. Niet alleen in het gebouw, maar ook in het programma."

Wanneer we Boye tot slot vragen waar Gashouder over vijf jaar moet staan, hoeft hij niet lang na te denken over de richting. "Ik hoop dat bezoekers vinden dat hun ervaring met Gashouder niet alleen geëvenaard is, maar echt beter is geworden. Dat ze ons roemen om de programmering en de totaalbeleving."

"Voor artiesten hoop ik dat het een plek wordt waar ze absoluut willen optreden als ze naar Amsterdam komen. En dat Amsterdam ons omarmt als een van de culturele iconen die de stad rijk is. Dan hebben we het goed gedaan."

De Gashouder heeft in de afgelopen decennia al ontelbaar veel onvergetelijke avonden opgeleverd. Als het aan Boye ligt, is dat nog maar het begin van een nieuw hoofdstuk.

30 oktober – Mula: DOMUS Live
31 oktober & 1 november – The Opposites (uitverkocht)
5 november – Puscifer
6 t/m 8 november – Buiten Westen (uitverkocht)
11 november – Overmono
13 november – Montell Fish
14 november – Freya Skye (wachtlijst)
17 t/m 22 november – Harmony
25 november – BUNT.
27 november – KETTAMA All Night Long (uitverkocht)
28 november – Chris Stassy Presents USS (uitverkocht)
1 december – Avatar
2 december – Nia Archives
3 december – Kingfishr (uitverkocht)
5 december – FS Green
18 december – Antoon (uitverkocht)
31 december – Gashouder Presents: New Year (Benny Rodrigues B2B Tonno Disko, CARISTA, Lucky Done Gone B2B Sef en Maey)
2 januari – 999999999 & Charlie Sparks