Een uitgebreide blik op Rockstar Games en waarom GTA VI de grootste mediarelease ooit wordt

Rockstar Games is vandaag de dag onlosmakelijk verbonden met open world-games van ongekend hoge kwaliteit. De GTA-franchise, Red Dead Redemption, L.A. Noire, Max Payne, Bully; keer op keer weet Rockstar fans omver te blazen. Maar Rockstar Games heeft niet altijd bestaan. Sterker nog, de GTA-serie is niet eens begonnen bij die studio. Hoe is Rockstar Games ontstaan? En hoe is de GTA-franchise vervolgens zo bizar groot geworden met GTA VI in het vooruitzicht?

Voor het begin van Rockstar Games moeten we helemaal terug naar 1984. Een groepje van vier IT-developers uit Schotland kwam regelmatig bijeen bij de Kingsway Amateur Computer Club in Dundee. Ze maakten lange tijd los van elkaar indiegames, maar uiteindelijk besloten de vier vrienden samen aan games te werken onder de naam Acme Software.

Het uitbrengen van Acme’s eerste game verliep allesbehalve gestroomlijnd. Het spel droeg achtereenvolgens de namen CopperCon1 en Draconia, voordat tenslotte werd gekozen voor Menace. Menace verscheen uiteindelijk in 1988 voor de Amiga spelcomputer en vlak daarna veranderde Acme Software zijn naam in DMA Design. DMA stond voor Direct Memory Access, een term die uit een Amiga-programmeerhandleiding kwam.

Onder DMA Design publiceerden de developers succesvolle titels zoals Blood Money, Glancey, Hired Guns en in 1991 het megasucces Lemmings. Daarvan werden miljoenen exemplaren verkocht en de jaren daarna verschenen meerdere vervolgdelen. Brian Watson, oud-developer bij DMA Design vertelde in een interview met Atari: "DMA Design verdiende een aanzienlijke hoeveelheid geld met Lemmings. Dit hielp bij het bekostigen van verschillende nieuwe pogingen tot games door DMA. Ik geloof dat het overgrote deel van de opbrengst direct werd teruggepompt in het bedrijf."

Binnen de studio was het populairste idee voor een nieuwe game Race'n'Chase, een originele, 2D openworld-actiegame. In april 1995 ging deze nieuwe game in productie onder DMA Design, al kreeg het project wel een nieuwe titel: Grand Theft Auto. De allereerste GTA game verscheen in oktober 1997 en werd zowel commercieel als kritisch een succes voor publisher BMG Interactive.

___________________________________________________________________________________________________________

Het is belangrijk om even kort het verschil tussen een videogamedeveloper en publisher duidelijk te maken. De developer is de studio achter de game. Zij zitten dagelijks keihard achter grote computers te knallen om de game werkend te krijgen. Een publisher koopt vervolgens de rechten van de game en krijgt daarmee het recht om de videogame uit te brengen onder hun label. Dat betekent dat de publisher geld en middelen moet investeren in de developers, maar uiteindelijk ook het geld ontvangt dat de release van een game oplevert.

___________________________________________________________________________________________________________

Na de release van Grand Theft Auto onderging DMA Design flink wat veranderingen. Zo werd de studio uitgekocht door de Britse publisher Gremlin Interactive, die vervolgens weer werd overgenomen door Infogrames.

Hoe staan onze teams er op dit moment voor? DMA Design (developer) valt onder Infogrames (publisher), terwijl de rechten van GTA exclusief bij BMG Interactive (publisher) liggen. Tijd om verder te kijken in de tijdlijn.

In 1998 kwam publisher Take-Two Interactive met een flinke power move. Het bedrijf nam de rechten van GTA over van BMG Interactive en wist uiteindelijk ook DMA Design in handen te krijgen voor een bedrag van $11 miljoen. Onder Take-Two werd een nieuwe label opgericht: Rockstar Games. Zowel GTA II als GTA III werden vervolgens gepubliceerd door Rockstar Games en ontwikkeld door DMA Design. In 2002 werd DMA Design hernoemd naar Rockstar North, de Schotse developmentstudio die sindsdien een belangrijke rol speelt binnen de GTA-franchise.

Nu dat geschiedenislesje over developers en publishers erop zit, is het tijd om nog even naar GTA zelf te kijken. Waarom was die eerste Grand Theft Auto uit 1997 nou zo populair? Gamers spelen als een crimineel die verschillende opdrachten moet voltooien, waaronder diefstallen, inbraken en overvallen, terwijl de politie achter je aan zit. De eerste GTA was een top-down actiegame en dus nog geen third-person game zoals we tegenwoordig gewend zijn van de franchise. Maar het verslavende aspect was in GTA vanaf het begin al aanwezig.

"Ik denk dat het de vrijheid was. Mensen hadden nog nooit een game meegemaakt waarin je gewoon in een auto kon stappen, rond kon rijden, naar de radio kon luisteren, mensen kon overrijden, achtervolgd kon worden door de politie en pas dán kon besluiten om eventueel een missie te doen als je daar zin in had. Het was dat gevoel van een levende stad waarin je gewoon kon rommelen," vertelt Colin Berry (Lead Designer van de originele GTA) aan The Guardian.

Tel daar het oog voor detail, de easter eggs en de officiële cheatcodes bij op die Rockstar altijd in haar games stopt en je krijgt een pakket dat niet alleen leuk is om te spelen, maar ook eindeloos veel te ontdekken biedt. Al ging niet alles vanaf het eerste moment vlekkeloos.

"Op een dag, volgens mij was het een bug, werd de AI van de politie ineens bizar agressief. In plaats van het proberen om je aan te houden, reden de agenten dwars door je heen. Het maakte de game [GTA] ineens ontzettend spannend... Dat was het moment dat alles veranderde. Opeens draaide het om achtervolgingen op hoge snelheid, gevaar en adrenaline," aldus Creative Director Gary Penn. Deze bug werd per ongeluk een essentieel onderdeel van GTA's dna.

Waar GTA II nog sterk leek op zijn voorganger, was GTA III de game die voor Rockstar alles veranderde. Het top-down perspectief werd ingeruild voor de klassieke third-person actie die we vandaag de dag in vrijwel iedere grote open world game zien. De game speelde zich, net als de eerste GTA, af in Liberty City en introduceerde onder andere het bekende wanted-levelsysteem.

Wanneer je als speler criminele activiteiten uitvoert, loopt je wanted level steeds verder op. Daardoor krijg je steeds meer en agressievere wetshandhavers achter je aan. Na GTA III volgde Grand Theft Auto: Vice City, waarin spelers steeds meer van de map en wereld konden ontdekken naarmate ze verder kwamen in de main- en sidequests. GTA: San Andreas ging vervolgens nog een stap verder. Voor het eerst kregen spelers veel meer vrijheid om hun personage aan te passen, van kleding en kapsel tot zelfs de lichaamsbouw.

Dan Houser, mede-oprichter van Rockstar Games, vertelt in bonusmateriaal: "Het team vond dat de mogelijkheid om het gewicht van CJ aan te passen de speler het gevoel gaf dat hun acties echt consequenties hadden in de game. Het zorgde ervoor dat de speler zich beter kon inleven in en verbinden met het personage."

Al deze functies en gameplayveranderingen werden uiteindelijk belangrijke bouwstenen van de verslavende gameplay formule die we vandaag de dag van GTA kennen.

Grand Theft Auto IV uit 2008 markeerde opnieuw een belangrijk moment voor de serie. Voor het eerst gebruikte Rockstar North de Rockstar Advanced Game Engine, beter bekend als RAGE. Dankzij deze engine kon Rockstar een flinke stap zetten op het gebied van graphics, physics en realisme. De engine werd later ook gebruikt voor — en verder verfijnd door — onder andere GTA V en Red Dead Redemption II.

Sprekende daarover: de laatst uitgebrachte GTA-game was deel V in september 2013. Anno 2026 heeft de game meer dan 230 miljoen exemplaren verkocht, waarmee het na Minecraft en Tetris de bestverkochte videogame aller tijden is. GTA V is zo ontzettend populair geworden door meerdere redenen.

Los Santos is een enorme open world map vol unieke auto's, wapens, heists en quests die ervoor zorgen dat mensen uren en uren in de game blijven hangen. Ook introduceerde GTA V een mechanic waarbij je niet als één, niet als twee, maar als drie hoofdpersonages speelt: Michael, Trevor en Franklin. Dan Houser vertelde aan IGN: "Toen we eenmaal begonnen te spelen met het idee van drie kruisende verhalen en drie personages, zei iemand van het designteam: 'We kunnen ze in dezelfde missies laten zitten en tussen hen wisselen.' Briljant! Dat haalt meteen alle saaie stukken uit de missies."

Daar bleef het echter niet bij. GTA V kwam ook met GTA Online, de eerste grote multiplayerervaring binnen de serie waarin spelers samen lol kunnen trappen in de open world, het tegen elkaar kunnen opnemen of enorme bedragen kunnen verdienen tijdens heists, zoals de Casino- en Cayo Perico Heist.

Ook is GTA V op drie generaties hardware verschenen: PlayStation 3, PlayStation 4 en PlayStation 5. Dat heeft de game uiteraard een extra boost gegeven in de verkoopcijfers. GTA V is dus een megasucces voor Rockstar. Juist daarom was het extra opmerkelijk dat de studio de game niet direct opvolgde met deel zes, maar eerst met een andere game waar fans minstens net zo enthousiast van werden.

We hebben het vooral gehad over de geschiedenis van de GTA-games, maar in de tussentijd bracht Rockstar nog veel meer games uit. Veel daarvan hebben we al genoemd in de inleiding en verdienen eigenlijk hun eigen diepgaande artikel. De absolute standout van deze games is toch wel Red Dead Redemption uit 2010.

Het verhaal draait om cowboy John Marston, die door de wet wordt gedwongen om zijn oude gangleden op te jagen en te doden in ruil voor zijn eigen veiligheid. Alleen, zoals we ondertussen allemaal weten, betaalt ook John uiteindelijk de ultieme prijs. Rockstar had opnieuw een goudmijn in handen.

De game won meerdere Game of the Year-awards en al snel groeide Red Dead Redemption uit tot de tweede grootste naam in de Rockstar-catalogus, na GTA natuurlijk. Maar dit was zo'n game waarvan je eigenlijk nooit een vervolg zou verwachten. De hoofdpersoon was letterlijk dood, net als andere belangrijke personages zoals Dutch en Bill. Wie zou je dan in een sequel moeten volgen?

Het antwoord bleek eigenlijk heel simpel: Red Dead Redemption II moest een prequel worden. "We kwamen al vrij snel tot het besef dat het verhaal van John Marston zijn natuurlijke einde had bereikt, maar dat zijn verleden wijd open lag. In de eerste game praat hij zo veel over Dutch, over zijn oude bende en waar ze voor stonden voordat het allemaal instortte. Wij wilden weten: wie waren deze mensen? Hoe was het om écht in die bende te zitten op hun hoogtepunt, en waarom is het misgegaan?" zegt Rob Nelson van Rockstar North. Ditmaal kruipt de speler in de huid van Arthur Morgan, terwijl ook een jongere John Marston een cruciale rol speelt in het verhaal.

Red Dead Redemption II is de vierde best verkochte game aller tijden, vlak achter GTA V. Zowel het verhaal als de gameplay werden enorm geprezen, maar dat is natuurlijk niets nieuws voor Rockstar. De game liet vooral zien waarom Rockstar-games zo lang duren om te maken: het detailniveau is ongekend. NPC's hebben hun eigen dagelijkse routines, van werken tot drinken in de bar en 's avonds weer naar bed gaan. Zelfs de kleinste details zijn meegenomen. Zo worden de ballen van je paard, tot groot vermaak van de spelers, kleiner wanneer je je in koudere gebieden van de map bevindt.

Ook is er rekening gehouden met de gloeilampen: per dorp en stad is bepaald of er gebruik wordt gemaakt van een nieuwere of oudere versie, waardoor sommige lampen wit licht geven en andere een gele gloed hebben. En zelfs vandaag de dag blijven spelers nieuwe easter eggs ontdekken, zoals de vampier in Saint Denis of de vermiste prinses. En de echte vraag blijft natuurlijk: waar is Gavin nou gebleven?

Red Dead Redemption II kwam uit in 2018 en sindsdien is er eigenlijk geen nieuwe Rockstar-game meer uitgebracht. Maar lang hoeven we niet meer te wachten.

Op 19 november komt na jaren wachten GTA VI eindelijk uit. Alle grappen over "we got this before GTA 6" zullen eindelijk ophouden te bestaan en massaal zal de game gespeeld worden.

Meer dan 40 miljoen exemplaren zouden al zijn gepreorderd, al gaat het om een schatting en heeft Rockstar dit aantal officieel nog niet bevestigd. Op de releasedag zelf zullen daar bovendien nog miljoenen verkochte en gedownloade exemplaren bijkomen. Om dat in perspectief te plaatsen: GTA V heeft in een periode van dertien jaar ruim 230 miljoen exemplaren verkocht. GTA VI heeft naar schatting dus al zo’n 17 procent van dat aantal behaald, alleen al met de pre-orders.

Jarenlang wordt bovendien gesproken over de angst dat GTA VI wereldwijd zo'n enorme indruk zal maken dat werknemers massaal vrij zullen vragen of zich zelfs ziek zullen melden om de game op release te kunnen spelen. De zogenoemde "GTA Fever". Of dat daadwerkelijk op grote schaal gaat gebeuren, valt natuurlijk nog te bezien, maar het zegt vooral iets over de enorme hype rondom deze game.

Dit is ongekend binnen de game-industrie, laat staan binnen de entertainmentindustrie. Vraag het jezelf eens af: is er ooit een film, serie, game of boek geweest dat vóór de release zo enorm werd gehypet dat mensen speciaal vrij namen om het direct te kunnen ervaren?

De enige productie die bij ons omhoogkomt, is Avengers: Endgame uit 2019. Ook toen waren er mensen die werk probeerden te ontwijken om de film zo snel mogelijk en zonder spoilers te kunnen zien. Maar dat is een film van drie uur. GTA VI moet een enorme open world bieden waarin spelers tientallen, misschien wel honderden uren kunnen doorbrengen. Dan hebben we het nog niet eens over de twee hoofdpersonages, Lucia en Jason, die als een soort Bonnie en Clyde voor de nodige ellende zullen zorgen in Vice City. GTA VI is zo’n game die al gauw meer tijd opslokt dan je in de gaten hebt.

De details in GTA VI zullen naar verwachting ongeëvenaard zijn, aangezien de game volledig wordt ontwikkeld voor de huidige generatie spelcomputers, waaronder de PlayStation 5 en Xbox Series X|S. Dat mag ook wel, met het budget dat Rockstar Games voor deze game heeft uitgetrokken.

Horizon Forbidden West van de Nederlandse studio Guerrilla Games wordt vaak genoemd als de duurste Nederlandse entertainmentproductie ooit met een geschat budget van $212 miljoen. Voor GTA VI worden bedragen genoemd die daar vele malen boven liggen. Schattingen over het budget lopen uiteen, waarbij soms bedragen tussen de $1 en $2 miljard dollar worden genoemd. Rockstar heeft dit bedrag echter niet officieel bevestigd.

Als die schattingen in de buurt komen van de werkelijkheid, zou GTA VI niet alleen de duurste game ooit gemaakt kunnen zijn, maar mogelijk zelfs een van de duurste entertainmentproducties aller tijden. "Er is waarschijnlijk nog nooit zoiets belangrijks gelanceerd in de media-industrie, dus geen druk voor Rockstar... Het wordt het grootste ding dat ooit in entertainment is uitgebracht," vertelt marktanalist Mat Piscatella in een interview.

GTA VI overstijgt eigenlijk het medium games. Het is meer dan alleen de nieuwste release voor de PlayStation 5 en Xbox Series X|S. Het is een cultureel evenement waar miljoenen mensen al jaren op wachten. Rockstar heeft door de jaren heen een duidelijke formule voor succes ontwikkeld: ongelimiteerde creativiteit, gigantische open worlds, bizarre details en developers die tot het uiterste gaan om spelers volledig onder te dompelen in hun wereld. GTA V en Red Dead Redemption II hebben de lat bovendien extreem hoog gelegd.

Dat maakt GTA VI misschien wel de lastigste game die Rockstar ooit heeft moeten maken. Niet omdat we niet verwachten dat de studio opnieuw iets indrukwekkends neerzet, maar juist omdat de verwachtingen (en daarmee de druk op Rockstar) inmiddels absurd hoog zijn.

Rockstar heeft die verwachtingen zelf gecreëerd. Met GTA III veranderde het bedrijf de manier waarop we naar open world games kijken. Met GTA V liet het zien hoe lang een game jaar op jaar relevant kan blijven. En met Red Dead Redemption II bewees het dat zelfs de kleinste details een wereld tot leven kunnen brengen. Nu is het aan GTA VI om opnieuw te innoveren en te laten zien waar de nieuwe grenzen van open world games zullen liggen.

Of Rockstar opnieuw de game-industrie op zijn kop kan zetten? Dat weten we pas wanneer we opnieuw zelf Vice City binnenstappen. Gelukkig valt het wachten mee. Op 19 november komt GTA VI uit voor PlayStation 5 en Xbox Series X|S. Je kunt de game nu al pre-orderen voor jouw platform naar keuze en krijgt daarbij de sappige Vintage Vice City Pack (zie hieronder) én een maand gratis GTA+.