Sam Altman: hoe deze man de drukpers introduceerde in het moderne tijdperk

Zijn rol was niet die van uitvinder, maar van versneller en commercialiseerder. Hij zag wat de technologie kon worden, bouwde de structuren die het mogelijk maakten, en lanceerde een product dat honderd miljoen gebruikers bereikte in minder dan twee maanden.

OpenAI werd in 2015 opgericht als een non-profitorganisatie. Het doel was ambitieus: kunstmatige algemene intelligentie ontwikkelen ten behoeve van de mensheid. Maar Altman begreep al snel dat dit soort ambitie geld vereist, miljarden dollars, niet miljoenen. Non-profitdonaties konden de benodigde supercomputers, datacenters en talent simpelweg niet financieren.

In 2019 herstructureerde hij OpenAI naar een zogenaamd "capped-profit" hybride model. Investeerders konden nu instappen, maar hun rendement werd begrensd. De non-profit bleef formeel aan het roer. Dit gaf Altman de ruimte om een historische investering van Microsoft aan te trekken, uiteindelijk oplopend tot meer dan tien miljard dollar. Zonder die strategische stap had OpenAI nooit de rekenkracht kunnen opbouwen die nodig was voor GPT-4 en de modellen die volgden.

Het was een architectonische beslissing die de toekomst van de organisatie bepaalde. Altman balanceerde commercieel realisme met de oorspronkelijke missie. Of dat evenwicht standhoudt, is een andere discussie, maar de structuur werkte. OpenAI groeide uit tot een van de meest invloedrijke technologiebedrijven ter wereld in minder dan een decennium.

Altman behoorde tot de technologieleiders die vroeg inzagen hoe ingrijpend de zogeheten Scaling Laws konden zijn. De gedachte erachter is dat AI-systemen doorgaans beter presteren wanneer ze worden getraind met meer rekenkracht, meer data en grotere modellen, waarbij verbeteringen binnen bepaalde grenzen opvallend voorspelbaar zijn. Voor Altman maakte dat compute tot veel meer dan technische infrastructuur.  In die zin werd compute voor het AI-tijdperk wat olie voor de industriële economie was.

Maar juist daar wordt Altmans visie ook buiten AI interessant. Vrijwel ieder modern digitaal bedrijfsmodel draait inmiddels om een vergelijkbare feedbacklus: meer gebruikers leveren meer interacties en informatie op; die informatie helpt een bedrijf zijn product te verbeteren; een beter product kan vervolgens opnieuw meer gebruikers aantrekken. Schaal betekent daardoor niet simpelweg méér verkopen. Het betekent dat een onderneming tijdens het groeien ook meer leert.

De gaming- en iGamingsector laat zien hoe zo'n mechanisme in een andere digitale markt kan werken. Technologische vernieuwing heeft daar onder meer geleid tot verfijndere personalisatie, snellere analyse van gebruikersgedrag en interfaces die op basis van daadwerkelijke interacties kunnen worden aangepast. Dat heeft sites als SpaceHills Casino de mogelijkheid gegeven om binnen het online casino meer informatie en feedback van spelers te gebruiken bij het verder vormgeven van de gebruikerservaring. Welke onderdelen gemakkelijk worden gevonden, waar gebruikers afhaken en welke functies meer aandacht krijgen, kunnen allemaal signalen opleveren voor verdere productontwikkeling. 

Het casino wordt daarmee niet alleen groter wanneer het meer gebruikers bereikt; het krijgt ook meer mogelijkheden om van die gebruikers te leren.

Op 30 november 2022 lanceerde OpenAI ChatGPT. Het onderliggende model, GPT-3.5, bestond al maanden. Maar Altman en zijn team hadden het verpakt in iets wat de wereld nog niet eerder had gezien: een eenvoudig, gratis tekstvenster waarmee iedereen kon communiceren alsof het een gesprek betrof. Geen commandoregel. Geen technische kennis vereist. Gewoon typen en antwoord krijgen.

Het resultaat was ongekend. ChatGPT bereikte honderd miljoen gebruikers in slechts twee maanden, sneller dan welke consumentenapplicatie dan ook in de geschiedenis. Dat tempo overtrof Instagram, TikTok en zelfs de vroege groei van het wereldwijde web. Het bewees wat Altman al lang verdedigde: dat de drempel tussen mens en machine verlaagd moest worden, niet de intelligentie van de machine verhoogd.

De analogie met Gutenberg is hier het sterkst. De drukpers democratiseerde niet de productie van ideeën, dat deden mensen zelf al. Hij democratiseerde de verspreiding ervan. Altman deed hetzelfde met intelligentie. AI bestond al vóór ChatGPT. Maar het was ontoegankelijk voor de meeste mensen. Altman maakte het beschikbaar voor iedereen met een internetverbinding.

De parallellen tussen de drukpers en generatieve AI zijn opvallend concreet. Gutenberg brak het monopolie van schrijvers en kloosters op kennis. Altman brak het monopolie van programmeurs en ontwerpers op digitale creatie. Beide technologieën verminderden de tijd die nodig was om iets te produceren, van maanden naar dagen voor boeken, van uren naar seconden voor code en content.

De maatschappelijke schokgolven zijn ook vergelijkbaar van aard. De drukpers voedde de wetenschappelijke revolutie, de renaissance en de Reformatie. Generatieve AI herschikt nu het onderwijs, de arbeidsmarkt, intellectueel eigendom en cognitieve arbeid. Beroepen veranderen, vaardigheden worden opnieuw gedefinieerd, en de vraag naar menselijke creativiteit verschuift in plaats van te verdwijnen.

Wat beide revoluties gemeen hebben, is dat ze niet werden veroorzaakt door één uitvinder, maar door één verspreider. Gutenberg was een ambachtsman die een bestaand principe, beweegbare letters, schaalbaar maakte. Altman was een operator die bestaande wetenschap, en transformerarchitectuur commercieel toegankelijk maakte. De uitvinding was al aanwezig; het was de infrastructuur eromheen die alles veranderde.

Het is een bewuste keuze om Altman te beschrijven als commercialiseerder en niet als uitvinder. De transformerarchitectuur die ChatGPT mogelijk maakt, werd ontwikkeld door onderzoekers bij Google. De neurale netwerken die eraan ten grondslag liggen, zijn het werk van decennia aan academisch onderzoek. Altman schreef geen enkele regel van de onderliggende code.

Maar wat hij deed was misschien even belangrijk. Hij bouwde de organisatiestructuur, trok het kapitaal aan, stelde de strategische prioriteiten en creëerde het product dat de technologie levensvatbaar maakte buiten het laboratorium. Dat is precies wat Gutenberg deed, hij was geen filosoof of theoloog, maar zijn pers verspreidde hun werk naar miljoenen mensen.

De vraag die overblijft is wat er na Altman komt. Elke grote technologische verschuiving wordt gevolgd door een periode van consolidatie, aanpassing en onvermijdelijke weerstand. De drukpers leidde tot censuur, religieuze oorlogen en maatschappelijke onrust voordat de voordelen volledig zichtbaar werden. Generatieve AI doorloopt nu een vergelijkbare fase. Altman heeft de machine in beweging gezet, wat de samenleving ermee doet, is nu de werkelijke test.