“Een schrikbarende ontwikkeling”: homoacceptatie onder jongeren naar dieptepunt

De harde realiteit komt naar voren uit het vierjaarlijks Health Behaviour in School-aged Children (HBSC)-onderzoek. Dit is een grootschalig landelijk onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. Uit deze cijfers blijkt dat de sfeer onder jongeren in een rap tempo omslaat en dat de algehele acceptatie onder middelbare scholieren is gekelderd naar een dieptepunt. Nog maar 36 procent van alle leerlingen denkt positief over homoseksualiteit. Dat is een enorme daling van ruim 59 procent, ten opzichte van vier jaar geleden.

Het onderzoek laat zien dat de daling nergens zo heftig is als onder jongens in het voortgezet onderwijs. Onder jonge mannen is de homoacceptatie in een tijdsbestek van vier jaar namelijk bijna gehalveerd: van 40 procent naar een kleine 22 procent.

Hoewel meisjes statistisch gezien nog altijd een stuk positiever stemmen, is ook binnen die groep de tolerantie flink ingezakt van 78 naar 51 procent. Zelfs op de basisschool is deze trend ook te zien: in groep 8 denkt minder dan de helft van de leerlingen nog positief over homoseksualiteit.

De cijfers blijven echter niet beperkt tot anoniem ingevulde vragenlijsten. De impact op het dagelijks leven op scholen is direct merkbaar en tastbaar. Belangenvereniging COC Nederland luidt de noodklok en COC-directeur Marie Ricardo spreekt over een “schrikbare ontwikkeling”. “We hebben jonge mensen hard nodig voor een vrij land waar iedereen zichzelf kan zijn. We doen een klemmend beroep op het kabinet, scholen en sociale mediabedrijven om direct in actie te komen en deze ontwikkeling te keren”, zegt ze.

In de praktijk betekent dit dat lhbti+ scholieren zich steeds vaker onzichtbaar maken uit angst voor pesterijen, uitsluiting of online intimidatie. “Het verbaast me helaas niks, maar het is schrikbarend hoe hard het is gegaan”, vertelt Rozanne Vleugel, die als expert docenten en leerlingen begeleidt op middelbare scholen. Waar evenementen zoals Paarse Vrijdag voorheen een kleurrijke vanzelfsprekendheid waren, moeten scholen nu juist extra opletten om de fysieke veiligheid van hun leerlingen te garanderen. Regenboogvlaggen worden van de gevels getrokken en posters worden systematisch vernield. Ook merken docenten dat de sfeer in de klas verhardt: homoseksualiteit is vaker het mikpunt van spot en ‘vies’ geworden. Jongeren geven in onderzoeken zelf ook aan dat het schoolklimaat simpelweg een stuk minder veilig is geworden om open te zijn over wie je bent.

De logische, grote vraag die boven dit onderzoek hangt is natuurlijk: waar komt deze plotselinge verandering vandaan? Een mogelijke verklaring voor de omslag is de steeds grotere invloed van sociale media en de zogenoemde manosphere: een online omgeving waarin influencers en communities ideeën over mannelijkheid, relaties en gender verspreiden. Onderzoek van Ipsos I&O uit mei 2026, in opdracht van Stichting School & Veiligheid, laat zien dat die invloed ook op middelbare scholen worden gesignaleerd. Bijna acht op de tien onderwijsprofessionals in het voortgezet onderwijs denken dat jongens in enige mate worden beïnvloed door online content over mannelijkheid. Bij 29 procent gaat het zelfs om een redelijke tot sterke invloed.

Die invloed lijkt volgens docenten niet alleen online te blijven. Zo ziet 49 procent van de ondervraagde docenten maandelijks of vaker vrouwonvriendelijke grappen of opmerkingen van jongens richting meiden en lhbti+ leerlingen. Daarnaast zegt 56 procent dat dit gedrag mogelijk samenhangt met de manosphere die in de afgelopen vier jaar is toegenomen. In de antwoorden van docenten komen bovendien regelmatig namen van influencers als Andrew Tate voorbij. Volgens hen uit de invloed zich onder meer in vrouwonvriendelijke opmerkingen, een sterke focus op geld en ideeën over hoe jongens en mannen zich zouden moeten gedragen.

“Van docenten krijgen we al langer signalen dat ze worstelen met leerlingen die heftige, vrouwonvriendelijke uitspraken doen”, zegt Martje Heerkens, beleidsmedewerker bij Stichting School & Veiligheid. Tegelijkertijd bewijst dit onderzoek niet dat de manosphere de oorzaak is van de dalende homoacceptatie. De cijfers laten wél zien dat negatieve ideeën over gender en seksualiteit steeds vaker op school worden gesignaleerd.

De manosphere is echter niet de enige factor die een rol speelt. Ook de druk om te presteren op school legt een flinke last op de schouders van jongeren. Toetsen, examens en de constante verwachting om goed te presteren, zorgen voor extra stress. Tegelijkertijd zijn sociale media niet meer weg te denken uit het dagelijks leven: maar liefst 45 procent van de meiden en 33 procent van de jongens op de middelbare school gebruikt TikTok gedurende de hele dag. Dat gaat bovendien ten koste van de tijd die jongeren aan school besteden, waardoor de stress over hun schoolwerk verder kan oplopen.

Dan is er nog de wereld buiten het klaslokaal. Onderzoekers zien dat jongeren opgroeien in een maatschappij die steeds onvoorspelbaarder en onzekerder aanvoelt. Dingen als klimaatverandering en oorlogen leiden tot zorgen over de toekomst. Ook concrete vragen komen voor jongeren steeds dichterbij: 38 procent van de 16-jarigen maakt zich nu al zorgen over de vraag of ze later wel een huis zouden kunnen krijgen.

Van een veranderende online wereld tot prestatiedruk en zorgen over de toekomst: jongeren krijgen vandaag de dag behoorlijk wat op zich af. De sterk dalende homoacceptatie onder jongeren laat zich niet zomaar aan één oorzaak toeschrijven. Maar één ding staat wel vast: dit is een ontwikkeling die je niet kunt negeren. Aan de politiek, scholen én de maatschappij de taak om het tij te keren.