Van Special Forces tot de hoogste bergtoppen: het uitzonderlijke verhaal van Nirmal Purja

Nirmal Purja kwam samen met negen andere klimmers om het leven nadat een lawine hun expeditie op Broad Peak in Pakistan trof. De bergsport verloor daarmee een van haar grootste iconen, maar zijn nalatenschap reikt veel verder dan de Himalaya of een Netflix-docu. Want wie alleen naar zijn records kijkt, mist het mooiste deel van zijn verhaal. Nirmal Purja liet zien dat uitzonderlijke prestaties zelden beginnen met uitzonderlijk talent. Ze beginnen met de overtuiging dat iets mogelijk is, ook wanneer de rest van de wereld het tegendeel beweert.

Het is makkelijk om te denken dat iemand als Purja al van jongs af aan droomde van de Mount Everest. De werkelijkheid is heel anders.

Hij groeide op in Chitwan, een district in het zuiden van Nepal, ver weg van de iconische bergtoppen waarmee zijn naam later onlosmakelijk verbonden zou raken. Zijn familie kende een lange militaire traditie. Zijn vader diende als Gurkha in het Britse leger en ook zijn broers kozen voor een carrière in uniform. Voor de jonge Nirmal was er eigenlijk maar één logische route.

Later schreef hij daarover in zijn autobiografie Beyond Possible: "Mijn eerste droom was nooit om bergen te beklimmen. Ik wilde Gurkha worden."

Die uitspraak zegt veel over hoe zijn carrière zich ontwikkelde. Bergbeklimmen was geen jeugddroom. Het was iets dat pas veel later op zijn pad kwam. De eigenschappen die hem uiteindelijk tot een van de beste alpinisten ter wereld maakten, ontwikkelde hij niet tussen sneeuw en ijs, maar tijdens loodzware militaire trainingen.

Op zijn achttiende trad Purja toe tot de Gurkha Brigade van het Britse leger. Alleen al dat geldt als een prestatie van formaat. De selectie is berucht en slechts een klein percentage van de kandidaten haalt de eindstreep.

Voor Purja was het echter nog maar het begin. Na enkele jaren besloot hij zich aan te melden voor de Special Boat Service (SBS), de maritieme tegenhanger van de wereldberoemde SAS en een van de meest elite militaire eenheden ter wereld. De fysieke en mentale eisen zijn zo extreem dat veel kandidaten al in de eerste weken afhaken. Purja hield vol en schreef geschiedenis als de eerste Gurkha ooit die werd toegelaten tot de SBS.

Wie later zijn expedities zag, herkende direct de invloed van die militaire achtergrond. In een interview met Men's Fitness vertelde hij dat zijn jaren bij de Special Forces hem misschien wel belangrijkere lessen hadden geleerd dan welke berg ooit zou doen. "De bergen hebben me geleerd dat geloof in jezelf uiteindelijk je krachtigste prestatiemiddel is. Maar de discipline om daar te komen, heb ik in het leger geleerd."

In 2019 deed Purja iets waar zelfs de meest ervaren bergbeklimmers hun wenkbrauwen bij optrokken. Hij kondigde aan dat hij alle veertien bergen boven de achtduizend meter wilde beklimmen.

En dat in een tijdsbestek van slechts zeven maanden. Om de absurditeit van dat plan te begrijpen, moet je weten dat het bestaande record destijds op bijna acht jaar stond. Acht jaar van expedities, voorbereiding, acclimatiseren en wachten op de juiste weersomstandigheden. Purja wilde die tijd terugbrengen naar iets meer dan tweehonderd dagen.

Vrijwel iedereen verklaarde hem voor gek. Hij vertelde later dat juist die scepsis hem inspireerde. "Iedereen vertelde me dat het onmogelijk was. Daarom besloot ik het Project Possible te noemen," zei hij later in meerdere interviews over zijn recordpoging. De naam was veel meer dan slimme marketing. Het was een directe reactie op iedereen die hem vertelde wat niet kon.

Wie de Netflix-documentaire 14 Peaks: Nothing Is Impossible heeft gezien, weet hoe krankzinnig het project daadwerkelijk was.

Terwijl de meeste bergbeklimmers na één expeditie maanden herstellen, stapte Purja soms twee dagen later alweer in een helikopter richting de volgende berg. Zijn agenda werd bepaald door weersvoorspellingen, vliegvelden, vergunningen en een lichaam dat voortdurend op de grens van het mogelijke presteerde.

Die bergen beklimmen is een ding, maar om dat logistiek in zo'n korte tijd te regelen is überhaupt al een kunst op zich. Vergunningen, helikopters, weersvoorspellingen, internationale reizen en een team van Nepalese klimmers dat op topniveau moest presteren. Alles moest kloppen.

Tijdens een interview vertelde Purja dat de klim zelf uiteindelijk niet eens het moeilijkste onderdeel was. De grootste uitdaging zat volgens hem in het organiseren van het complete project en het continu nemen van de juiste beslissingen onder enorme tijdsdruk. Dat klinkt als een detail, maar zegt veel over zijn manier van denken. Waar anderen een berg zagen, zag hij een missie die tot in de kleinste details moest worden voorbereid.

Op 29 oktober 2019 stond Purja op de top van Shishapangma, de laatste van de veertien achtduizenders. De teller stopte op zes maanden en zes dagen. Hij verbrak het oude record niet. Hij verpulverde het.

Toch vond Purja dat nooit het belangrijkste onderdeel van zijn missie. Tijdens interviews benadrukte hij steeds opnieuw dat Project Possible voor hem een veel groter doel diende. Hij wilde de wereld laten zien dat Nepalese klimmers veel meer zijn dan de gidsen die buitenlandse expedities begeleiden. In een interview met Men's Fitness zei hij daarover: "Dit project ging nooit alleen over mij. Ik wilde de wereld laten zien waartoe Nepalese klimmers werkelijk in staat zijn."

Jarenlang hadden Nepalese bergbeklimmers een cruciale rol gespeeld bij de grootste expedities ter wereld. Zij droegen materiaal, zetten kampen op, maakten routes begaanbaar en brachten buitenlandse klimmers veilig naar de top. Toch verdwenen hun namen vaak naar de achtergrond, terwijl de eer vrijwel altijd naar de expeditieleiders uit Europa of Noord-Amerika ging.

Dat stoorde Purja. Hij vond dat de wereld een vertekend beeld had van wie de echte helden van de Himalaya waren. Project Possible draaide voor hem nooit alleen om een record: "Voor mij ging het altijd om een doel dat groter was dan ikzelf. Ik wilde laten zien dat Nepalese klimmers veel meer zijn dan alleen ondersteuning tijdens expedities."

Die missie voel je door de hele documentaire heen. Vrijwel iedere keer wanneer Purja een top bereikt, benadrukt hij niet zijn eigen prestatie, maar die van zijn team. Hij noemt de namen van zijn Nepalese collega's, bedankt hen voor hun werk en deelt de eer.

Zijn grootste overwinning was misschien niet dat hij records brak, maar dat hij ervoor zorgde dat een hele generatie Nepalese klimmers eindelijk de erkenning kreeg die ze verdiende.

Toen Netflix eind 2021 14 Peaks: Nothing Is Impossible uitbracht, groeide Purja uit tot een wereldster. In theorie lijkt de documentaire over bergbeklimmen te gaan. In werkelijkheid gaat het over ambitie, leiderschap, verantwoordelijkheid en de vraag hoeveel invloed onze eigen overtuigingen hebben op wat we uiteindelijk bereiken.

Purja had een ongelooflijke hoeveelheid optimisme. Het soort waarbij je weigert een probleem als eindstation te zien. Tijdens zijn internationale lezingen zei hij: "Alles is mogelijk, zolang je gewapend bent met vastberadenheid en een positieve mindset."

Zou zo op een tegeltje kunnen, maar uit de mond van iemand komt dat toch anders over. Hij leefde er letterlijk naar. Toen Purja in 2019 zijn plan presenteerde om alle veertien achtduizenders in zeven maanden te beklimmen, verklaarde vrijwel iedereen hem voor gek. Sponsors zagen het niet zitten, ervaren bergbeklimmers noemden het onrealistisch en financieel was het een sprong in het diepe. In plaats van zijn droom bij te stellen, besloot Purja alles op het spel te zetten. Om Project Possible te financieren verkocht hij bezittingen, sloot leningen af en zette zelfs zijn huis in als onderpand. Als zijn missie zou mislukken, zou hij niet alleen zijn reputatie verliezen, maar ook zijn financiële toekomst op het spel hebben gezet.

Toch twijfelde hij nauwelijks. Juist de scepsis van anderen gaf hem extra motivatie. Zijn verhaal maakte dan ook enorm veel indruk maakte op mensen over de hele wereld, ook op die helemaal niets met bergbeklimmen hebben. Ondernemers herkenden de risico's die hij durfde te nemen. Topsporters zagen de discipline die nodig is om jarenlang op het hoogste niveau te presteren. Miljoenen kijkers zagen iemand die zich niet liet leiden door de mening van anderen. "Het woord 'onmogelijk' bestaat vooral in ons hoofd", zei hij er zelf over.

Wie Purja alleen kent van zijn records, ziet maar een deel van het verhaal. Tijdens meerdere expedities zette hij zijn eigen planning opzij om gestrande klimmers te helpen. Op Annapurna hielp hij bijvoorbeeld bij de redding van een ernstig verzwakte bergbeklimmer, terwijl iedere minuut kostbaar was voor zijn recordpoging. Voor Purja woog een mensenleven altijd zwaarder dan een plaats in de geschiedenisboeken.

Hij liep voorop wanneer het moest, maar vergat nooit om achterom te kijken. Volgens Purja - die de fotograaf is van deze wereldberoemde foto - was succes nooit iets wat je alleen bereikt: "Een sterk team maakt prestaties mogelijk die je alleen nooit voor elkaar krijgt," vertelde hij tijdens lezingen over leiderschap.

Hoe indrukwekkend zijn prestaties ook waren, Purja heeft nooit de illusie gehad dat hij de natuur kon verslaan. Juist omdat hij zoveel tijd doorbracht in de Himalaya, wist hij als geen ander hoe klein een mens uiteindelijk is. Hij sprak met diep respect over de bergen en benadrukte regelmatig dat ervaring, voorbereiding en fysieke kracht je ver kunnen brengen, maar nooit volledige controle geven. Hij wist hoe dun de lijn is tussen succes en tragedie.

Broad Peak werd uiteindelijk de berg waarop zijn indrukwekkende carrière eindigde. Dezelfde bergen die hem wereldberoemd maakten, werden ook zijn laatste rustplaats.

Hij laat een ongelooflijke legacy achter. Wie naar Nirmal Purja kijkt, ziet uiteindelijk geen bergbeklimmer. Je ziet iemand die zijn hele leven in dienst stelde van één overtuiging: dat de grootste grenzen vaak niet in de natuur liggen, maar in ons eigen hoofd.

Toen Purja zijn plan presenteerde om alle veertien achtduizenders in zeven maanden te beklimmen, werd hij uitgelachen. In plaats van zich daardoor te laten ontmoedigen, gebruikte hij de kritiek als brandstof. Soms is scepsis van anderen juist het bewijs dat je iets bijzonders probeert.

Motivatie komt en gaat. Discipline blijft. Zijn jaren bij de Britse Special Forces leerden hem dat succes zelden ontstaat door een goede dag, maar door duizenden dagen waarop je doet wat nodig is, ook als je daar geen zin in hebt.

Purja benadrukte voortdurend dat zijn records onmogelijk waren geweest zonder zijn Nepalese team. Dat is een les die veel verder gaat dan bergbeklimmen. Grote prestaties zijn vrijwel altijd het resultaat van mensen die elkaar versterken.

Misschien is dat wel zijn grootste nalatenschap. Niet iedere droom is haalbaar, maar veel mensen leggen zichzelf al beperkingen op voordat ze überhaupt zijn begonnen. Purja liet zien hoe krachtig het is om eerst je eigen denken te veranderen.

Ondanks zijn records sprak Purja altijd met ontzag over de bergen. Hij wist dat de natuur uiteindelijk altijd sterker is dan de mens. Juist dat respect maakte hem tot zo'n bijzondere avonturier.